Powstanie Styczniowe 1863 - 2003

Rocznica Powstania Styczniowego

W dniach 21i 22 stycznia 2003 r., obchodzono w Lublinie uroczyście 140 rocznicę Powstania Styczniowego. Kulminacyjnym punktem tych uroczystości było odsłonięcie pomnika Powstańców, usytuowanego przed wejściem do Domu Asystenta UMCS, przy ul. Langiewicza.

W pierwszym dniu obchodów, odbyła się okolicznościowa sesja, zorganizowana w Trybunale Koronnym na Starym Rynku. Sesję tę poprzedziła konferencja prasowa, którą wypadło mi prowadzić jako przewodniczącemu Komitetu Budowy Pomnika. Przybyłym 11 dziennikarzom podałem interesujące ich informacje. Za najważniejszą z nich uważam fakt, że pomnik stanął na terenie miejsca straceń, w którym w 1863 r. zostało rozstrzelanych i pogrzebanych ok. 40 powstańców, razem z pierwszym komisarzem Rządu Narodowego na województwo lubelskie Leonem Frankowskim, którego powieszono. Po wyparciu wojsk rosyjskich z Lublina w 1916 r., mieszkańcy ustawili na zbiorowej mogile krzyż, który dotrwał do 1964 r. Wówczas, w czasie robienia wykopu pod budowę Domu Asystenta, natrafiono na kości powstańców. Kości te przeniesiono na cmentarz przy ul. Unickiej, stawiając obok nowy krzyż.

Okolicznościową sesję, którą prowadził wiceprzewodniczący Rady Miejskiej mgr Zbigniew Wojciechowski, rozpoczęło odegranie przez lubelskiego hejnalistę "Pobudki 1863 Roku". Warto przypomnieć, że na jej melodię śpiewano wówczas partyzancką pieśń do słów:


"Co to za gwar, wesoły car,
Bo mu margraf 1  projekt przysłał jak ugasić Żar...
Stój carze stój, nie ustał bój,
Jeszcze wiara jest w obozie, słychać polskie 'tuj!' 2 
Póki jeden Polak żyje
Póki jedno serce bije.
Póty musisz czuwać carze
I na czatach stać!..."

Wygłaszając słowo wstępne, przedstawiłem zebranym proces prac i starań o budowę pomnika. Inicjatywa należy do mieszkańców, pochodzącego z lat międzywojennych osiedla wojskowego żołnierzy 8 pp Legionów (Konstantynów), gdzie 25 uliczek nosi nazwiska dowódców oddziałów Powstania Styczniowego. Z braku odpowiedniego miejsca na terenie osiedla, lokalizację pomnika przeniesiono na miejsce straceń powstańców.

Podstawowe okolicznościowe wystąpienie, wygłosił prezydent m. Lublina Andrzej Pruszkowski, który sprawował również Patronat Honorowy obchodów. Zwrócił on uwagę na historyczność zarówno miejsca jak i wydarzeń któreśmy przeżywali.

Merytoryczną część sesji wypełniły bardzo bogate w treść historyczną referaty: członka Komitetu Organizacyjnego prof. Wiesława Śladkowskiego pt. "Powstanie Styczniowe w dziejach i tradycji narodu polskiego", oraz oparty na własnych badaniach poszczególnych miejsc i miejscowości, ilustrowany przeźroczami referat Adama Polskiego pt. "Bitwy i potyczki Powstania Styczniowego w dziejach i tradycji narodu polskiego".

Uroczystość zakończyły występy młodzieży szkolnej.

Wśród około 200 uczestników, oprócz licznych przedstawicieli miejscowych władz, byli obecni reprezentanci Urzędu ds. Kombatantów w osobach: podsekretarza stanu Jana Kołtuna i płk. Sulisza oraz naczelnik Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa Narodu Polskiego Jerzy Starostecki. Były też oczywiście delegacje naszego Stowarzyszenia i innych organizacji kombatanckich.

W dniu następnym, po złożeniu wieńców na mogile powstańczej na cmentarzu przy ul. Lipowej przez liczne delegacje kombatanckie, harcerskie oraz przedstawicieli władz miejscowych i centralnych, w kościele garnizonowym, nie mieszczącym wszystkich uczestników, Kapelan Garnizonu Lubelskiego WP ks. ppłk Tadeusz Bieniek odprawił Mszę św. i wygłosił wzruszającą historyczną homilię. Następnie wszyscy przemaszerowali na teren miasteczka akademickiego, gdzie przed wejściem do Domu Asystenta, stanął pomnik Powstańców Styczniowych dłuta artysty - rzeźbiarza Witolda Marcewicza, na podstawie projektu Stanisława Małeckiego.

We wstępnym wystąpieniu powiedziałem, że tu gdzie się znajdujemy, był przed wojną ogrodzony mini cmentarzyk, do którego chodziliśmy na uroczystości rocznicowe. Popatrzyłem na zgromadzoną młodzież i na myśl że mamy następców, którzy odtąd będą na to krwią uświęcone miejsce znowu przychodzić i umacniać swoją patriotyczną postawę, zabrakło mi głosu.

Zrozumiał to natychmiast przewodniczący uroczystościom płk Andrzej Ratuszniak i pospiesznie przekazał mikrofon ministrowi J. Kołtunowi, który nie szczędząc mocnych słów, wygłosił swoje przemówienie. Wyraził m.in. życzenie, aby patriotyzm naszych ojców był dla nas przesłaniem, jak ogromną siłą są - wystawiane dzisiaj na najcięższe próby - wartości duchowe, bo tylko z nimi naród polski może bez lęku patrzeć w przyszłość.

Po tym przemówieniu, ks. kapelan poświęcił pomnik, a jego odsłonięcia dokonali wspólnie: prez. A. Pruszkowski, min. J. Kołtun, d-ca Garnizonu Lub. płk J. Gryz i ppłk W. Rokicki.

Uroczystość zakończyły: apel poległych, salwy honorowe i złożenie kwiatów pod pomnikiem. Następnie wszyscy przeszli do stojącej w pobliżu "Chatki Żaka", w której Zespół Tańca Ludowego UMCS dał wspaniały koncert pieśni patriotycznych.

Po zakończeniu programu, jeszcze pełen przeżytych emocji, podziękowałem wszystkim serdecznymi słowami za udział w tych podniosłych uroczystościach.

Władysław Rokicki

1 "Margraf" to margrabia Wielopolski, z nominacji cara naczelnik rządu "Królestwa Polskiego", który doniósł carowi o przygotowywanym powstaniu i ogłosił "brankę", tj. pobór na wieloletnią służbę w wojsku rosyjskim ok. 8 tys. "podejrzanych" młodych Polaków.
2 Tuj, znaczyło niegdyś "czuwaj" (np. na warcie).

© 2003 Dział Programów i Promocji - Młodzieżowy Dom Kultury nr 2 w Lublinie