Pakiet Edukacyjny

MDK 2
powrót

Teresa Karkoszka

Bezdroża alkoholu (*)
Cykl lekcji wychowawczych

Dlaczego sięga się po alkohol?
- lekcja pierwsza

Cele operacyjne Uczeń:

  • czyta fragmenty opowiadania Marka Hłaski;
  • tworzy mapę mentalną pojęcia "alkohol";
  • grupuje stwierdzenia dotyczące alkoholu według ich prawdziwości;
  • tworzy listę motywów sięgania po alkohol.

Środki dydaktyczne

  • fragmenty opowiadania Hłaski Pętla (załącznik nr 1);
  • kartki, np. z bloku rysunkowego, do narysowania mapy mentalnej;
  • paski papieru z prawdziwymi i fałszywymi stwierdzeniami dotyczącymi alkoholu (stwierdzenia w załączniku nr 2);
  • materiały pomocnicze dla nauczyciela na temat faktów i mitów odnoszących się do alkoholu (załącznik nr 3);
  • arkusze papieru do stworzenia listy motywów sięgania po alkohol;
  • kartki do zapisania przykładowych sytuacji trudnych, w których ludzie uciekają się do alkoholu.

Przebieg zajęć

  1. Uczniowie głośno odczytują fragmenty opowiadania Pętla Hłaski (załącznik nr 1).
  2. Następnie każdy indywidualnie szuka skojarzeń ze słowem "alkohol" i na kartce tworzy z nich mapę mentalną (podpisane kartki nauczyciel zbiera, aby oddać je na końcu cyklu - nie są sprawdzane, ani komentowane, służą tylko uczniowi).
  3. Nauczyciel dzieli młodzież na cztery grupy, a te wybierają swoich liderów, którzy losują koperty zawierające paski papieru ze stwierdzeniami dotyczącymi alkoholu (załącznik nr 2) - zadaniem grup jest ustalenie, które z nich są prawdziwe, a które fałszywe (1).
  4. Po skończeniu pracy liderzy kolejno podchodzą do tablicy i na niej (lub na rozwieszonym kartonie) przyczepiają paski pod odpowiednim napisem: "Fakty" bądź "Mity". Jednocześnie oni sami lub członkowie ich grup krótko uzasadniają wybór miejsca. Nauczyciel na bieżąco koryguje czy też uzupełnia wypowiedzi (materiały pomocnicze - załącznik nr 3).
  5. Te same grupy, co poprzednio, tylko z innym liderem, opracowują na dużych arkuszach papieru listy motywów sięgania po alkohol (czytelnie, ponieważ będą jeszcze wykorzystane na lekcji trzeciej).
  6. Liderzy odczytują je, po czym uczniowie na kartkach zapisują, przy jakiego typu trudnościach znane im osoby (lub oni sami) uciekają się do alkoholu.
  7. Po zebraniu kartek i przedstawieniu zapisanych na nich spostrzeżeń uczniowie wspólnie (burza mózgów) zastanawiają się, jak w danych sytuacjach poradzić sobie bez alkoholu, gdzie szukać pomocy.

Załącznik nr 1
Fragmenty opowiadania Pętla Marka Hłaski

I

Począł padać deszcz. Ludzie kulili się z zimna; podnosili kołnierze palt i przemykali pod murami. Ciemność nadciągała nad miasto; wysoko, za brudnymi chmurami, umierało światło dnia. Zapalały się pierwsze okna; wiatr kołysał latarnie i zamiatał ich światłem kałuże. "Udręka - pomyślał Kuba, przymknąwszy oczy. - Udręka...". Zaczepił jakiegoś chłopca i zapytał:
- Gdzie tu jest knajpa?
- Tu pełno tego - powiedział chłopiec. - Najbliższa za rogiem. "Pod Orłem", tak?
- Może być - powiedział Kuba. - Gdzie to jest?
- Zaraz za rogiem - rzekł chłopiec i wskazał ręką.
Po chwili Kuba wszedł do środka. Pachniało piwem, starymi zakąskami i zjełczałym tłuszczem; na suficie od lata kołysały się lepy pełne zeschłych much. Nad bufetem rozpostarł szeroko skrzydła wypchany orzeł; obok, z afisza o ohydnych barwach, strzelały wielkie litery. "Alkohol to twój wróg" - odczytał Kuba. "Zostań górnikiem" - namawiał drugi afisz. "Nawet dowcipnie!" - pomyślał i uśmiechnął się. Stanął przy ladzie i pstryknął w palce. Bufetowa podeszła.
- Jedna duża - powiedział Kuba; zsunął kapelusz na tył głowy [...]

II

Wypił i myślał dalej: "Wiedziałem i - nie opamiętałem się. Jestem pijakiem. Wiem, że wódka to moja śmierć. Wiem czy nie wiem? Wiem. A mimo to napiłem się. Krystyna nie ma już po co przychodzić o szóstej. Nic z tego dziś nie będzie. Zacznę od jutra... - Nagle roześmiał się cicho. - Od jutra? - powtórzył w myślach. - od jutra... Największym nieszczęściem każdego pijaka jest to, że zaczyna od jutra, a nie od dziś. Ja przecież jasno wiem co zrobiłem...".
- Zapomina pani o mnie - powiedział głośno.
Bufetowa zbliżyła się ku niemu z butelką.
- To już czwarta - rzekła.
- Sam znam tabliczkę mnożenia.
Wypił; odetchnął głęboko i zapalił papierosa. Ręce miał zwinne i mocne, nie trzęsły się już tak jak rano. Patrzył na nie z przyjemnością [...]

III

Bufetowa znów podeszła z butelką. Nalała i rzekła:
- To będzie razem sześć
. - Zgadza się - powiedział Kuba. - Jestem już zabryzgolony.
Odeszła. Przez chwilę milczeli patrząc na siebie; porowaty - z zakłopotaniem, Kuba - z satysfakcją. Ulicą turkocząc przejechał ciągnik. Potem porowaty podniósł kieliszek.
- Najlepszego.
- Najlepszego - rzekł Kuba.
Stuknęli się kieliszkami i wypili. Kubę ogarnęło ciepło; szczęśliwe, bolesne, wypełniające każdy kawałeczek ciała ciepło. Nie był już szmatą; był młody, silny i zdrów. Bufetowa stała się nagle podobna do Lollobrigidy, porowaty wydawał się wcale sympatycznym człowiekiem, bar - przyzwoitym, ciepłym, mądrym miejscem na ziemi.
- Jeszcze raz - powiedział Kuba. Bufetowa nalała.
- Jeśli pani powie "osiem" - rzekł Kuba - to dziś odbiorę sobie życie. Uśmiechnęła się figlarnie i rzekła:
- Osiem.

M. Hłasko Opowiadania, Czytelnik, Warszawa 1989, s. 255-258.

Załącznik nr 2
Mity i fakty dotyczące alkoholu

Koperta nr 1

"Lampka wina, kufel piwa czy kieliszek wódki nikomu jeszcze nie zaszkodziły".
"Alkohol jest dobrym środkiem na rozgrzewkę".
"Alkoholizm to choroba".

Koperta nr 2

"Mężczyzna jest bardziej odporny na alkohol niż kobieta".
"Alkohol poprawia sprawność psychofizyczną".
"Alkoholikiem może zostać każdy, bez względu na płeć, wiek".

Koperta nr 3

"Alkohol zwiększa odporność organizmu".
"Alkoholik to ktoś, kto musi pić codziennie".
"'Alkoholikiem może być ktoś pijący tylko piwo".

Koperta nr 4

"Alkohol jest środkiem poprawiającym sen".
" 'Niektórzy rodzą się alkoholikami".
"Alkohol nie rozwiązuje problemów".

Załącznik nr 3
Materiały pomocnicze dla nauczyciela na temat mitów i faktów dotyczących alkoholu (2)

Koperta nr 1

"Lampka wina, kufel piwa czy kieliszek wódki nikomu jeszcze nie zaszkodziły" - mit
Owszem, alkohol wypijany (przez dorosłego!) w niewielkich ilościach i niezbyt często nie powoduje widocznych zmian w organizmie. Kiedy jednak sięganie po alkohol powtarza się zbyt często lub kiedy organizm jest szczególnie wrażliwy na jego działanie (a tak jest wypadku dzieci i młodzieży), wtedy nawet niewielkie ilości szkodzą.

"Alkohol jest dobrym środkiem na rozgrzewkę" - mit
Efekt rozgrzania pod wpływem alkoholu jest tylko chwilowy. Wypicie alkoholu powoduje rozszerzenie podskórnych naczyń krwionośnych i napłynięcie do nich ciepłej krwi "ze środka" organizmu, jednakże tylko na krótki czas. Rozszerzenie tych naczyń przyśpiesza bowiem wymianę ciepła z otoczeniem i tym samym powoduje szybką jego utratę. Ochłodzona krew wraca z powrotem "do środka", do narządów wewnętrznych, powodując oziębienie organizmu.

"Alkoholizm to choroba" - fakt
Alkoholizm został wpisany przez Światową Organizację Zdrowia na listę chorób ze względu na rozmiar zniszczeń, jakie powoduje w organizmie. Trzeba też pamiętać o tym, że picie alkoholika nie wynika z jego złej woli, a właśnie z działania mechanizmów rządzących chorobą. Jest ona nieuleczalna, ale można nauczyć się z nią żyć jako niepijący alkoholik (ze świadomością konieczności przestrzegania całkowitej abstynencji do końca życia). Do tego niezbędne jest przede wszystkim, żeby alkoholik uznał, że jest chory, a następnie zaczął korzystać z odpowiedniej pomocy.

Koperta nr 2

"Mężczyzna jest bardziej odporny na alkohol niż kobieta" - mit
Wprawdzie po wypiciu tej samej ilości alkoholu jego stężenie będzie mniejsze w organizmie mężczyzny niż kobiety, jednak to wcale nie oznacza, że mężczyzna może pić bezkarnie. Zdarza się, że przy bardzo podobnym sposobie picia zmiany chorobowe pojawiają się wcześniej u mężczyzny niż u kobiety. Sposób reagowania na alkohol zależy bowiem od indywidualnych cech organizmu, stanu zdrowia, sposobu odżywiania się itp.

"Alkohol zwiększa sprawność psychofizyczną" - mit
Wykonywane na niezmiernie czułej aparaturze badania psychometryczne wykazują, że nawet po niewielkich dawkach alkoholu reakcje mogą wydłużać się nawet dwukrotnie, co stanowi realną groźbę popełnienia groźnego w skutkach błędu przy obsłudze maszyn czy prowadzeniu pojazdu.

"Alkoholikiem może zostać każdy, bez względu na płeć, wiek" - fakt
Na niebezpieczeństwo uzależnienia jest narażony każdy, a przede wszystkim młodzież (i dzieci), u której, prawdopodobnie z powodu niedojrzałości układu nerwowego, prawdopodobieństwo uzależnienia jest większe niż u dorosłych, a okres rozwijania się w pełni objawowego alkoholizmu - krótszy.

Koperta nr 3

"Alkohol zwiększa odporność organizmu" - mit
U osób z podwyższoną ciepłotą ciała i stanami zapalnymi alkohol wręcz zmniejsza mechanizmy obronne poprzez ograniczenie aktywności białych ciałek krwi, których zadaniem jest zwalczanie wszelkich infekcji. Osłabienie systemu odpornościowego pod wpływem alkoholu zwiększa podatność nie tylko na wszelkie infekcje, ale także na wystąpienie choroby nowotworowej.

"Alkoholik to ktoś, kto musi pić codziennie" - mit
Gdy człowiek chory na chorobę alkoholową wchodzi w tzw. ciąg alkoholowy, przez jakiś czas (zazwyczaj jest to kilka lub kilkanaście dni) pije codziennie, nie mogąc przestać. Po tym okresie potrafi zachować krótszą lub dłuższą abstynencję (przez kilka miesięcy, a czasem nawet lat), jednak dalej pozostaje alkoholikiem. Bywa też, że uzależniony od alkoholu pije codziennie, ale w niewielkich dawkach, tak że otoczenie nawet przez dłuższy czas nie przypuszcza, że ma do czynienia z alkoholikiem, aż do momentu, gdy choroby tej już nie da się ukryć (nieleczony alkoholizm systematycznie się pogłębia).

"Alkoholikiem może być ktoś pijący tylko piwo" - fakt
Badania prowadzone w USA wykazały, że blisko 1/3 osób dotkniętych chorobą alkoholową nigdy nie piła mocniejszego trunku niż piwo.

Koperta nr 4

"Alkohol jest środkiem poprawiającym sen" - mit
Sen po spożyciu alkoholu nie jest naturalny (fizjologiczny), bo wynika z toksycznego działania alkoholu na mózg (zatrucia). Podczas takiego snu człowiek nie wypoczywa, często budzi się zmęczony, rozdrażniony i z bólem głowy.

"Niektórzy rodzą się alkoholikami" - mit
Alkoholizm nie jest chorobą dziedziczną. Nabawia się jej w określonych warunkach, dużą rolę odgrywają tu czynniki środowiskowe (np. wpływ otoczenia) i psychiczne (np. kompleksy, niedojrzałość, lęki).

"Alkohol nie rozwiązuje problemów" - fakt
Niektóre osoby w sytuacjach dla nich trudnych sięgają po alkohol jako po pomoc. W rzeczywistości jest to ucieczka od problemów, które ostatecznie pozostają nierozwiązane, a ponadto często nawarstwiają się i jeszcze bardziej komplikują. Po wytrzeźwieniu powraca się do nich z jeszcze większym napięciem i niepokojem, które próbuje się zlikwidować kolejnym sięganiem po alkohol, co uruchamia mechanizm błędnego koła, prowadzącego do uzależnienia. Oprócz tego negatywny wpływ alkoholu na ośrodkowy układ nerwowy może powodować jeszcze większe rozdrażnienie.

Dlaczego alkohol to droga donikąd? - lekcja druga

Cele operacyjne
Uczeń:

  • wymienia skutki sięgania po alkohol przez młodzież;
  • klasyfikuje skutki picia alkoholu;
  • tworzy listę motywów sięgania po alkohol;
  • uczestniczy w pokazie obrazującym, czym jest uzależnienie;
  • rozwiązuje test zagrożenia uzależnieniem od alkoholu;
  • czyta fragment Małego Księcia Antoine'a de Saint-Exupéry'ego.

Środki dydaktyczne

  • film 28 dni, reż. Betty Thomas, USA 2000
  • magnetowid, projektor multimedialny (ewentualnie telewizor), ekran
  • paski papieru do zapisania skutków picia alkoholu, flamastry
  • arkusz papieru z tabelą do wypełnienia (patrz p. 3)
  • szpulka nici
  • kserokopie testu zagrożenia uzależnieniem (załącznik nr 1)
  • fragment książki Mały Książę Saint-Exupéry'ego (załącznik nr 2)

Przebieg zajęć

  1. Nauczyciel prezentuje fragment (pierwszych osiem minut) filmu 28 dni, ukazujący skutki picia alkoholu.
  2. Następnie dzieli uczniów na grupy, które na podstawie filmu i własnej wiedzy, na paskach papieru wypisują skutki picia alkoholu przez młodego człowieka.
  3. Liderzy grup odczytują kolejne zapisy i po uzgodnieniu z pozostałymi uczniami, do którego rodzaju skutków (społecznych, zawodowych czy psychosomatycznych) one należą, przyczepiają paski w odpowiednich miejscach zawieszonej w widocznym miejscu tabeli klasyfikującej (nauczyciel ewentualnie uzupełnia ją o brakujące stwierdzenia).
    Przykładowo wypełniona tabela (3):
    Konsekwencje społeczne Konsekwencje zawodowe Konsekwencje psychosomatyczne
    - utrata kontroli nad własnymi, codziennymi obowiązkami;
    - problemy finansowe wynikające z wydawania pieniędzy na alkohol;
    - powolna utrata więzi społecznych, marginalizacja oraz izolacja;
    - osłabienie więzi rodzinnych;
    - utrata kontaktu emocjonalnego z najbliższymi;
    - konflikty z prawem (stosowanie po pijanemu przemocy, wypadki spowodowane prowadzeniem pojazdu po spożyciu alkoholu);
    -utrata szacunku innych.
    - absencja w pracy;
    - wypadki na stanowisku pracy;
    - ogólne osłabienie zdolności do pracy;
    - brak możliwości rozwoju zawodowego;
    - degradacja zawodowa lub utrata pracy.
    - powolna utrata sensu i celu własnego życia;
    - zaburzenia psychiczne i neurologiczne (np. agresja, drażliwość, zły nastrój, osłabienie woli i panowania nad sobą, bezsenność, niepokój, stany depresyjne);
    - utrata pamięci, osłabienie uwagi;
    - głód alkoholowy;
    - upośledzenie układu pokarmowego i układu krążenia;
    - zwiększenie prawdopodobieństwa zachorowania na nowotwór
  4. Nauczyciel demonstruje, czym jest uzależnienie - kilkorgu uczniom daje po kawałku nitki do rozerwania, po czym taką samą nitkę owija wielokrotnie wokół nadgarstków jednego z nich. Okazuje się, że o ile w pierwszym wypadku rozerwanie nitki jest łatwe, o tyle w drugim, jeśli nie niemożliwe, to na pewno znacznie trudniejsze (4). Komentując, nauczyciel podkreśla, że człowiek uzależnia się powoli, niezauważalnie, aż przychodzi moment, że już nie może normalnie żyć (nawiązanie do fragmentu filmu).
  5. Uczniowie indywidualnie rozwiązują test zagrożenia uzależnieniem od alkoholu (załącznik nr 1), wiedząc, że robią to dla siebie samych.
  6. Na koniec lekcji dwóch uczniów czyta (z podziałem na role) fragment Małego Księcia (załącznik nr 2).

Załącznik nr 1

Test zagrożenia uzależnieniem od alkoholu

  • Czy Twoja rodzina lub przyjaciele niepokoili się w związku z Twoim piciem?
  • Czy spóźniłeś się do szkoły lub byłeś nieobecny z powodu kaca?
  • Czy kiedykolwiek prowadziłeś samochód po wypiciu alkoholu?
  • Czy miałeś problemy z prawem z powodu alkoholu?
  • Czy wdawałeś się w bójki pod wpływem alkoholu?
  • Czy pijesz nawet wtedy, gdy nie czujesz się dobrze?
  • Czy Twój lekarz powiedział Ci, ze Twoje problemy zdrowotne związane są z alkoholem?
  • Czy kiedykolwiek próbowałeś rzucić picie?
  • Czy kiedykolwiek straciłeś świadomość w czasie picia?
  • Czy czasami musisz wypić drinka rano, by zapobiec drżeniu rąk lub na kaca?
  • Czy zdarzyło Ci się wypić więcej niż miałeś zamiar?
  • Czy zaniedbałeś rzeczy, które zwykle robiłeś ze względu na picie?
  • Czy pijesz ostatnio więcej niż zazwyczaj?

Jeżeli odpowiedziałaś(-eś) "tak" na którekolwiek z powyższych pytań, picie może stać się, albo już jest Twoim problemem.

www.kpplegionowo.policja.waw.pl
(Policja radzi - Alkoholizm
czyli uzależnienie od alkoholu - Autodiagnoza)

Załącznik nr 2

Fragment Małego Księcia

- Co ty tu robisz? - spytał Pijaka, którego zastał siedzącego w milczeniu przed baterią butelek pełnych i baterią butelek pustych.
- Piję - odpowiedział ponuro Pijak.
- Dlaczego pijesz? - spytał Mały Książę.
- Aby zapomnieć - odpowiedział Pijak.
- O czym zapomnieć? - zaniepokoił się Mały Książę, który już zaczął mu współczuć.
- Aby zapomnieć, że się wstydzę - stwierdził Pijak, schylając głowę.
- Czego się wstydzisz? - dopytywał się Mały Książę, chcąc mu pomóc.
- Wstydzę się, że piję - zakończył Pijak rozmowę i pogrążył się w milczeniu.

A. de Saint-Exupéry Mały Książę,
Warszawskie Wydawnictwo Literackie MUZA S.A., Warszawa 2003,
s. 47-48.

Nie ulegam presji sięgania po alkohol:
umiem odmawiać
- lekcja trzecia

Cele operacyjne
Uczeń:

  • czyta Moją deklarację własnej wartości Virginii Satir;
  • omawia przeczytany tekst;
  • wymienia pozytywne cechy kolegi (koleżanki);
  • rozwiązuje test dotyczący konformizmu;
  • odgrywa scenki dramowe ilustrujące nieuleganie namowom do picia w różnych sytuacjach;
  • podczas odgrywania scenek stosuje techniki asertywnego odmawiania;
  • ponownie tworzy mapę mentalną pojęcia „alkohol”;
  • porównuje tę mapę z narysowaną wcześniej;
  • wypełnia ankietę ewaluacyjną.

Środki dydaktyczne

  • kserokopie tekstu Moja deklaracja własnej wartości Virginii Satir (załącznik nr 1)
  • kartki i pojemnik na nie (patrz p. 3)
  • kserokopie testu Czy jestem konformistą? (załącznik nr 2)
  • prezentacja "Co to jest asertywność?" umieszczona na stronie internetowej Młodzieżowego Domu Kultury nr 2 w Lublinie (lub materiały z tej prezentacji) http://www.mdk2. lublin.pl/alkohol/Karkoszka_prezentacja.pdf
  • projektor multimedialny, ekran, komputer (w przypadku ich braku można materiały z prezentacji wydrukować i rozdać uczniom);
  • kartki np. z bloku rysunkowego do narysowania mapy mentalnej
  • ankieta ewaluacyjna

Przebieg zajęć

  1. Nauczyciel, nawiązując do przywołanych przez uczniów na pierwszej lekcji trudnych sytuacji, w których ludzie uciekają się do alkoholu, konstatuje, że taka postawa może świadczyć m.in. o niskiej samoocenie, wobec czego środkiem zaradczym jest uświadomienie sobie swoich mocnych stron i kształtowanie poczucia własnej wartości.
  2. Uczniowie zapoznają się z tekstem Moja deklaracja własnej wartości Virginii Satir (załącznik nr 1), po czym wymieniają uwagi na jego temat, określając, co im się w nim podoba lub nie, co daje jego lektura, jakie kwestie można uznać za sporne itp.
  3. Każdy uczeń podpisuje kartkę i wkłada ją do przygotowanego w tym celu pojemnika, a po wymieszaniu kartek losuje jedną z nich (nie może być własna) i dopisuje na niej, za co można lubić tego, kto jest tam zapisany, po czym wrzuca ją z powrotem. Następnie wypełnione kartki wracają do właścicieli.
  4. Uczniowie rozwiązują test na temat konformizmu (załącznik nr 2).
  5. Chętni zapoznają pozostałych ze swoimi wynikami testu.
  6. Nauczyciel wyświetla prezentację "Co to jest asertywność?" i omawia techniki asertywnego odmawiania.
  7. Uczniowie w parach przygotowują scenki dramowe, przedstawiające namawianie do picia w różnych sytuacjach (można do tego wykorzystać propozycje przedstawione na lekcji pierwszej - p. 6) i obronę przed uleganiem mu, wykorzystującą techniki asertywnego odmawiania.
  8. Każdy uczeń ponownie rysuje mapę mentalną dotyczącą pojęcia "alkohol" (patrz lekcja pierwsza p. 2), a następnie, po otrzymaniu z powrotem swojej pierwszej mapy, porównuje je.
  9. We wspólnej rozmowie uczniowie podsumowują wyniki porównania, po czym niektóre z prac zostają wywieszone na specjalnej tablicy.
  10. Na zakończenie cyklu lekcji nauczyciel daje każdemu uczniowi do wypełnienia ankietę ewaluacyjną (załącznik nr 4).

Praca domowa

Przedstawienie w dowolnej formie (literackiej, plastycznej) zagadnienia "Bezdroża alkoholu" (najciekawsze prace zostaną umieszczone w holu szkoły).

Załącznik nr 1

Moja deklaracja własnej wartości
Virginia Satir

[...] Jestem sobą.
Na całym świecie nie ma nikogo, kto byłby dokładnie taki sam, jak ja. Zdarzają się ludzie, którzy częściowo są do mnie podobni, lecz w sumie nikt nie jest taki, jak ja. Dlatego też, cokolwiek robię, jest autentycznie moje, ponieważ ja sama decyduję się na to.
Do mnie należy wszystko, co jest mną - moje ciało, włączając jego funkcje; mój umysł i wszystkie myśli i pomysły; moje oczy oraz wszystko, co widzę; moje uczucia, bez względu na to, czy to gniew, radość, zdenerwowanie, miłość, rozczarowanie czy entuzjazm; moje usta i wszystkie słowa, które z nich wychodzą - uprzejme, słodkie, ale też gburowate, właściwe i niewłaściwe; mój głos, głośny czy ściszony; wszystkie moje uczynki wreszcie, czy względem innych, czy względem siebie samej.

Należą do mnie wszystkie moje wyobrażenia i nadzieje, marzenia i obawy. Należą do mnie moje osiągnięcia i sukcesy, moje niepowodzenia i błędy. Ponieważ należę cała do siebie, mogę się gruntownie poznać. Jeśli tak uczynię, pokocham się i zaprzyjaźnię z każdą cząstką siebie, a dzięki temu cała będę mogła działać w swym najlepszym interesie.

Oczywiście, są we mnie rzeczy, które wprawiają mnie w zakłopotanie; są i takie, których jeszcze o sobie nie wiem. Dopóki jednak odnoszę się do siebie z przyjaźnią i miłością, mogę odważnie i z ufnością szukać dróg wyjścia z zakłopotania i sposobów, by poznać się lepiej. Bez względu na to, jak wyglądam i brzmię, cokolwiek mówię i robię, cokolwiek myślę i czuję w danej chwili, wszystko jest mną, czymś autentycznym, co wskazuje, gdzie znajduję się w danym momencie. [...]

Widzę, słyszę, czuję, myślę, mówię i wiele potrafię. Mam wszystko, co potrzebne, by przeżyć, by być blisko z innymi, tworzyć, znajdować sens i ład w świecie ludzi i spraw obok mnie. Należę do siebie, a wiec mogę sobą się przeprojektowywać do woli. Jestem wystarczająco dobra, bo chcę otwarcie być sobą. Jestem sobą. Jestem jak najbardziej w porządku.

Za: www.open.edu.pl (Publikacje - Archiwum bajek)

Załącznik nr 2
Test: Czy jesteś konformistą?

Ustosunkuj się do poniższych stwierdzeń, zakreślając zawsze tylko jedną odpowiedź.

  1. Zdarza się, że wygłaszam niepopularne sądy na forum grupy:
    A. zawsze
    B. często
    C. rzadko
  2. Jestem człowiekiem mądrym:
    A. tak
    B. czasami
    C. nie bardzo
  3. Cenię sobie spokój i dlatego nie kłócę się, jeśli większość ludzi ma inne zdanie niż ja:
    A. nigdy
    B. czasem mówię, co myślę
    C. często mówię, co myślę
  4. Ponoszę w życiu wiele porażek:
    A. często
    B. rzadko
    C. nigdy
  5. Staram się, aby inni ludzie mnie lubili:
    A. zawsze
    B. czasem
    C. rzadko
  6. Sprzeczanie się świadczy o głupocie:
    A. tak
    B. czasem
    C. nigdy
  7. Lubię rozwiązywać problemy:
    A. często
    B. czasem
    C. nigdy
  8. Życzliwość współpracowników pomaga mi pracować:
    A. zawsze
    B. czasem
    C. nie ma nic do rzeczy
  9. Jeśli wszyscy wokół mnie są zgodni, a ja myślę inaczej, to staram się tego nie ujawnić:
    A. zawsze tak postępuję
    B. czasem się "wychylam"
    C. to by było tchórzostwo, nie postępuję tak
  10. Lubię, gdy ktoś nade mną dominuje:
    A. zawsze
    B. czasem
    C. nigdy
  11. Lubię, kiedy ludzie mnie słuchają:
    A. zawsze
    B. czasem
    C. nigdy
  12. Jeśli się nie zgadzam z opinią większości, mówię to:
    A. zawsze
    B. czasem
    C. rzadko
  13. Inni są ode mnie zdolniejsi:
    A. tak
    B. niektórzy
    C. to nieprawda
  14. Nie warto narażać się ludziom mówiąc, co się naprawdę myśli:
    A. to prawda
    B. tylko czasem
    C. to nieprawda
  15. Najgorsze, co może mnie spotkać, to kpiny i ośmieszenie:
    A. boję się tego
    B. nie jest to przyjemne, ale czasem trzeba to znieść
    C. to mnie nie obchodzi, radzę sobie z tym
  16. Konkretne przykłady pozwalają mi lepiej zrozumieć teoretyczne rozważania:
    A. zawsze
    B. czasem
    C. nigdy
  17. Nie czuję się zbyt bezpiecznie wśród ludzi:
    A. zawsze
    B. czasem
    C. nie zdarza mi się
  18. Jestem osobą zdyscyplinowaną - kiedy otrzymuję polecenie - wykonuję je:
    A. zawsze
    B. czasem
    C. tylko, gdy polecenie jest dokładnie uzasadnione
  19. Boję się, gdy ktoś ostro mnie krytykuje:
    A. zawsze
    B. czasem
    C. rzadko
  20. Staram się żyć w zgodzie z ludźmi:
    A. zawsze
    B. czasem
    C. rzadko

Punktacja

1.
A - 0
B - 3
C - 5

2.
A - 0
B - 3
C - 5

3.
A - 5
B - 3
C - 0

4.
A - 5
B - 3
C - 0

5.
A - 5
B - 3
C - 0

6.
A - 5
B - 3
C - 0

7.
A - 0
B - 3
C - 5

8.
A - 5
B - 3
C - 0

9.
A - 5
B - 3
C - 0

10.
A - 5
B - 3
C - 0

11.

A - 0
B - 3
C - 5

12.
A - 0
B - 3
C - 5

13.
A - 5
B - 3
C - 0

14.
A - 5
B - 3
C - 0

15.
A - 5
B - 3
C - 0

16.
A - 5
B - 3
C - 0

17.
A - 5
B - 3
C - 0

18 .
A - 5
B - 3
C - 0

19.
A - 5
B - 3
C - 0

20.
A - 5
B - 3
C - 0

Uwaga: przyjrzyj się odpowiedziom nr 1 i 12. Jeśli nie są zgodne (to znaczy nie uzyskałeś łącznie np. 0, 6 albo 10 punktów) - wynik całego testu możesz uznać za przypadkowy.

Interpretacja wyników

0-40 punktów

Wynik ten może oznaczać trzy różne rzeczy: albo nierealistycznie oceniasz własne motywy i zachowania, prezentując przesadnie niezależne wyobrażenie o sobie, albo świadomie oszukujesz, udzielając nieprawdziwych informacji, albo tak ostro idziesz w życiu do przodu, że łatwo możesz się rozbić. Uważaj, postawa kamikadze to nie nonkonformizm. Brak Ci umiejętności przewidywania konsekwencji własnych poczynań.

41-70 punktów

Tendencje konformistyczne i nonkonformistyczne są u ciebie dobrze wyważone. Nie znaczy to, że zawsze pojawiają się we właściwym momencie (odpowiednio do sytuacji), ale zasadniczo jesteś dobrze przystosowany społecznie, a zarazem myślący, twórczy i niezależny. Twoje "ja prywatne" i "ja społeczne" starają się żyć w zgodzie, co należy uznać za osobowościowy sukces. A że czasem jest Ci ciężko i załamujesz się? To dobrze. Nie jesteś automatem, żyjesz naprawdę.

71-100 punktów

W większości sytuacji życiowych jesteś konformistą. Trudno Ci zdobyć się na pełną samodzielność i niezależność. Bierność, czekanie na czyjąś inicjatywę już nieraz przeszkodziły Ci w realizacji życiowych planów. Bądź odważniejszy. Nie warto stale być pionkiem w czyichś rękach. Stać Cię na to, by czasem powiedzieć: "nie" albo "nie masz racji". Jesteś wolny, nie zapominaj o tym.

H. Hamer, Program lekcji wychowawczych dla uczniów wyższych klas szkół podstawowych oraz uczniów liceów i techników, MEN, Warszawa 1998, s. 116-120.

Załącznik nr 3
Ankieta ewaluacyjna

Skoncentruj się na wszystkim, czego doświadczyłeś podczas realizacji programu i spróbuj odpowiedzieć na poniższe pytania, odpowiednio - zaznaczając lub wpisując odpowiedź. Ankieta jest anonimowa.

  1. Jak oceniasz (zakreśl punkty) użyteczność dla ciebie cyklu lekcji w zakresie:
    • pogłębienia wiedzy na temat motywów picia alkoholu 1 2 3 4 5
    • pogłębienia wiedzy na temat skutków picia alkoholu 1 2 3 4 5
    • pogłębienia wiedzy o sobie samym 1 2 3 4 5
    • poznawania swoich ograniczeń 1 2 3 4 5
    • kształtowania umiejętności funkcjonowania bez alkoholu 1 2 3 4 5
  2. Co w trakcie prowadzenia lekcji najbardziej Ci się podobało? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
  3. Z czym podczas uczestniczenia w lekcjach miałeś/miałaś największe trudności? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
  4. Jakie zagadnienia nie zostały według Ciebie wyczerpane i chciałbyś/chciałabyś je pogłębić? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
  5. Twoje sugestie, opinie dotyczące cyklu lekcji o alkoholu. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

* Pierwsze miejsce w konkursie na scenariusz lekcji poświęconej profilaktyce alkoholowej zorganizowanym przez Młodzieżowy Dom Kultury nr 2 w Lublinie. Scenariusz w 2006 roku po przygotowaniu przez redakcję "Zeszytów Szkolnych" do publikacji, został także zamieszczony na stronie internetowej MDK 2 w Lublinie.
1) Ćwiczenie na podstawie Wygrajmy przyszłość. Scenariusze lekcji dla szkół ponadgimnazjalnych, red. B. Charczuk, Kraków 2004, s. 225.
2) Por. www.zdrowie.med.pl/alkohol
3) E. Żurek, S. J. Żurek, "Co ty wiesz o alkoholu?". Pakiet edukacyjny i scenariusze lekcji, Lublin 2005, s. 25.
4) M. Gruszka, I. Janiak, J. Parat, Scenariusze godzin wychowawczych dla gimnazjum i szkół ponadgimnazjalnych, Gdańsk 2002, s. 77.