Pakiet Edukacyjny

MDK 2
powrót

Scenariusz do filmu oświatowego
na temat profilaktyki uzależnień w szkole
(wykorzystujący fragmenty lekcji oraz gier dramowych w ramach programu MDK2)

Sekwencja pierwsza:

  1. Uczniowie losują karteczki z zapisanymi na nich zagrożeniami, które dotykają wielu współczesnych młodych ludzi: alkoholizm, narkomania, nikotynizm, inne uzależnienia i agresja. Nauczyciel dzieli w ten sposób uczniów na cztery grupy zadaniowe:
    • grupa pierwsza - alkoholizm;
    • grupa druga - narkomania;
    • grupa trzecia - nikotynizm;
  2. Pokazanie pracy w grupie - dyskusja nad kwestionariuszem.
  3. Fragment sondy ulicznej - krótkie odpowiedzi nastolatków na pytania.

Sekwencja druga:

  1. Uczniowie prezentują fragment po fragmencie definicje alkoholu:
    • osoba pierwsza: Chemicy i medycy substancję chemiczną uzyskiwaną w procesie fermentacji i destylacji nazywają alkoholem etylowym, w skrócie ETOH (C2H5OH).
    • osoba druga: Ta substancja chemiczna posiada wyjątkową moc - w bardzo krótkim czasie po zażyciu może zmienić stan psychiczny człowieka.
    • osoba trzecia: W swej czystej postaci jest to bezbarwny płyn o ostrym i piekącym zapachu, który dość szybko się utlenia i może zapłonąć błękitnym ogniem.
    • osoba czwarta: Największe stężenie ETOH występuje w spirytusie, zawierającym 95% alkoholu etylowego. ETOH stanowi około 5% zawartości każdego kufla piwa, 12% zawartości każdej lampki wina i 40% każdego kieliszka wódki.
    • osoba piąta: Oznacza to, że gdy wypijesz małe piwo (250g), lampkę wina (100g) czy mały kieliszek wódki (25g) to za każdym razem zażywasz tą samą ilość alkoholu etylowego -10g ETOH.
    • osoba szósta: To właśnie te 10g ETOH powoduje Ťleciutki szmerek, "miły zawrót głowy", "przyjemne rozluźnienie". Znane dobrze aspekty psychologiczne picia alkoholu są wywoływane oddziaływaniem ETOH na te miejsca w naszym mózgu, które sterują uczuciami ludzkimi. Zawartość czystego alkoholu etylowego w napojach alkoholowych jest liczona w gramach i przeliczana na porcje standardowe:
    • osoba siódma:
      - 10 g alkoholu etylowego = 1 porcja standardowa;
      - puszka piwa 0,33 l o mocy 4,4% to 1,45 porcji standardowej;
      - puszka piwa 0,33 l o mocy 5,8% to 1,90 porcji standardowej;
      - puszka piwa 0,33 l o mocy 8,1% to 2,67 porcji standardowej;
      - kieliszek 100 g szampana (wina musującego) 9-12% to 0,9-1,2 porcji standardowej;
      - butelka 0,75 l wina owocowego (gronowego) 9,-12% to 6,75-9 porcji standardowych;
      - kieliszek 50 g nalewki średnio 16% to 0,8 porcji standardowej;
      - lampka 50 g koniaku średnio 40% to 2 porcje standardowe.

Sekwencja trzecia:

1. Zabawa w kręgu. Uczniowie siadają. Wszyscy patrzą na siebie. Na podstawie uzyskanych informacji każdy uczeń wskazuje jeden argument świadczący o tym, iż alkohol jest realnym zagrożeniem dla rozwijającego się organizmu, kończąc zdanie: "Alkohol jest szkodliwy dla młodego człowieka, ponieważ...". W tle (migawki) pokazywane są plakaty antyalkoholowe przygotowane przez młodzież w ramach programu MDK2.

Sekwencja czwarta:

  1. Krótka wypowiedź lekarza (lub wychowawcy), informująca uczniów o tym, że alkoholizm jest jednostką chorobową oraz, iż istnieją różne typy alkoholizmu (przedstawia je na wcześniej przygotowanym schemacie):
    • treningowy (inna nazwa: zwyczajowy) - występuje u osób, które mają problemy z odmową spożycia alkoholu; może przeobrazić się w inną formę alkoholizmu;
    • kompensacyjny (inna nazwa: neurotyczny) - występuje u osób, które przeżywają stany niepokoju i depresje, i u których występują zachowania agresywne i impulsywne;
    • psychiatryczny (inna nazwa: symptomatyczny) - występuje u osób całkowicie uzależnionych; jest rodzajem choroby psychicznej.
  2. Uczniowie wypełniają ankietę sondującą pierwsze symptomy choroby alkoholowej (lekcja 3; załącznik nr 1).
  3. Schemat (przekrój wewnętrzny człowieka). Głos spikera mówi: Alkohol wpływa na:
    • Układ pokarmowy - może powodować przewlekłe stany zapalne błon śluzowych jamy ustnej, przełyku, żołądka i dwunastnicy, zaburzenia perystaltyki przełyku i jelit oraz upośledzone wchłanianie prowadzące do powstawania niedoborów pokarmowych, uszkodzenie wątroby, jej stłuszczenie, zapalenie, zwłóknienie, marskość, ostre i przewlekłe zapalenia trzustki oraz związane z nimi uszkodzenia tkanki gruczołowej (na schemacie zapalają się te części i cały czas migają).
    • Układ krążenia - przewlekłe, intensywne picie alkoholu powoduje schorzenia układu sercowo naczyniowego, takie jak nadciśnienie, kardiomiopatie, arytmie i udary mózgowe (na schemacie zapalają się te części i cały czas migają).
    • Układ oddechowy - może powodować zapalenia błony śluzowej tchawicy i oskrzeli (na schemacie zapalają się te części i cały czas migają).
    • Układ moczowy - może powodować ostrą niewydolność nerek, wzrost stężenia kwasu moczowego we krwi (na schemacie zapalają się te części i cały czas migają).
    • Układ hormonalny - dochodzi do nieprawidłowego wydzielania hormonów (na schemacie zapalają się te części i cały czas migają).
    • Układ odpornościowy - przewlekłe spożywanie alkoholu hamuje funkcje tego układu, co objawia się zwiększoną wrażliwością na choroby zakaźne, zapalenia płuc, gruźlicę czy raka (na schemacie zapalają się te części i cały czas migają).
    • Funkcje seksualne - długotrwałe spożywanie alkoholu prowadzi do osłabienia wydolności seksualnych (np. u mężczyzn do impotencji, zaburzeń wzwodu, opóźnień ejakulacji i osłabienia orgazmu) (na schemacie zapalają się te części i cały czas migają).
    • Układ nerwowy - może prowadzić do powikłań psychiatrycznych, powodować np. ostre lub przewlekłe psychozy alkoholowe (majaczenie drżenne, ostra halucynoza, przewlekła halucynoza, paranoja i psychoza Korsakowa) oraz inne zaburzenia psychiczne oraz zaburzenia osobowości, takie które utrudniają prawidłowe funkcjonowanie.

Sekwencja piąta:

  1. Fragment dyskusji "A mnie złości brak trzeźwości!". Pięć grup: abstynencipierwotni (ci, którzy nigdy nie spożywali alkoholu), abstynenci wtórni (ci, którzy pili, a teraz powstrzymują się od picia), tzw. konsumenci umiarkowani (ci, którzy spożywają alkohol rzadko i w sposób kontrolowany), tzw. konsumenci z grupy podwyższonego ryzyka (spożywają duże ilości alkoholu i czynią to regularnie), anonimowi alkoholicy (ci, którzy już nie piją, bo mają świadomość tego, że są uzależnieni od alkoholu, a także widzą skutki tej choroby).

Sekwencja szósta:

1. Głosy uczniów - odczytanie jednej lub dwóch krótkich relacji anonimowych alkoholików zamieszczone na stronie Młodzieżowego Domu Kultury nr 2 w Lublinie. W tym czasie najazd kamery na tabelę "Reperkusje nadużywania alkoholu":

Reperkusje społeczne (grupa pierwsza)
Reperkusje zawodowe (grupa druga)
Reperkusje psychosomatyczne (grupa trzecia)
     

2. Nauczyciel: zapiszcie na kartkach po jednym pytaniu do psychologa, policjanta i lekarza (dotyczącym omawianych zagadnień). Koperty z kartkami wrzucają do specjalnie przygotowanej skrzynki (na wzór urny wyborczej). Odczytywanie pytań przez uczniów.

Sekwencja siódma:

Dramowe ćwiczenia asertywności w parach:

  • "Zdarta płyta" (Jeden z uczniów wchodzi w rolę dealera narkotykowego, który próbuje nakłonić młodego człowieka do bezpłatnego przyjęcia dawki narkotykowej; drugi systematycznie powtarza te same argumenty, np. "Nie mam zamiaru używać narkotyków, nie chcę popaść w uzależnienie", "Nie biorę narkotyków. Chcę mieć trzeźwy umysł" itp.).
  • "Zasłona dymna" (Jeden z uczniów chce drugiego poczęstować papierosem. Drugi pozornie akceptuje fakt, że jego kolega jest palaczem, doprowadzając do absurdalnej sytuacji, w której "palacz" sam dostrzega niewłaściwość swojej postawy, np. "Rozumiem, chcesz abym zapalił papierosa narażając w ten sposób siebie i Ciebie na kłopoty, tak?").
  • "Kompromis" (Jeden z uczniów chce kupić piwo w sklepie. Drugi - "sprzedawca" odmawia mu, używając argumentów kompromisowych, np.: "Proszę przynieść dowód, a wtedy sprzedam Ci alkohol".
  • "Niezadowolenie" (Jeden z uczniów chce koniecznie zmusić drugiego, starszego, mającego 18 lat do zakupu w jego imieniu alkoholu. "Starszy kolega" zadaje mu serię pytań, które mają na celu przewartościowanie postawy "kolegi młodszego", np.: "Dlaczego uważasz za niewłaściwe, że nie chcę łamać prawa i zakupić dla Ciebie alkoholu?" lub "Czy uważasz, że jest w tym coś złego, że Ci odmawiam?"). Innym wariantem tego ćwiczenia jest tzw. wypytywanie o strony pozytywne. Strategia ta, podobnie jak poprzednia, polega na zadawaniu pytań partnerowi interakcji. Pozwala na unikanie presji ze strony partnera, jednocześnie zmusza go do udowodnienia pozytywnych aspektów planowanego przedsięwzięcia (np. "Co dobrego wyniknie z tego, że kupię w Twoim imieniu alkohol?", "Co pozytywnego widzisz w tym, że ulegnę Ci i kupię dla Ciebie alkohol?").

Sekwencja ósma:

Uczniowie wykonują metaplan, na którym zamieszczają argumenty popierające przyjmowanie postaw asertywnych, np.:

  • obrona swych praw bez uciekania się do agresji,
  • wyrażanie bez lęku uczuć i ocen wobec innych osób,
  • wyrażanie bez nadmiernych emocji i ocen wobec innych osób,
  • przyjmowanie uczuć i ocen innych osób wobec nas bez nadmiernych emocji,
  • wyrażanie oraz negocjowanie swoich praw i oczekiwań wobec innych,
  • racjonalne reagowanie na krytykę i agresję otoczenia,
  • przeciwstawianie się manipulacji.

Sekwencja dziewiąta:

  1. 1. Głosy odczytują instrukcję asertywności: "a) należy być przekonanym o słuszności własnego wyboru w kwestii niestosowania używek; b) należy umieć wyliczyć powody, dla których podjęło się taką decyzję; c) należy wyrazić własne zdanie bez mrugnięcia okiem, zdecydowanie, patrząc namawiającemu prosto w oczy; d) należy tak często informować namawiającego o swojej decyzji, aż to do niego dotrze; e) nie należy przyjmować po stawy defensywnej, gdy padają obelgi z powodu odmowy; f) nie należy traktować negatywnych lub irytujących uwag ze strony namawiającego jako osobistego odrzucenia - ale raczej jako wyraz rozczarowania osoby, która sama nie umie sobie odmówić i podejmuje ryzyko popadnięcia w uzależnienie; g) nie należy krytykować osoby namawiającej" (mogą pojawiać się w tle ilustrujące instrukcję rysunki).

Sekwencja dziesiąta:

  1. Uczniowie prezentują schemat tzw. czteroetapowej procedury działania w przypadku nieskuteczności odmowy (namawiający nie rezygnuje ze swojego zamysłu):
    • etap pierwszy - zdecydowana odmowa z użyciem argumentu prawnego, np.: "Nie chcę i nie mogą kupować alkoholu, ponieważ jestem nieletni. Tego zabrania prawo".
    • etap drugi - powtórna odmowa z odwołaniem się do uczuć, które przeżywamy, np.: "Nie kupuję i piję alkoholu, wiem, że taka postawa raniłaby moich rodziców".
    • etap trzeci - odwołanie się do różnych instytucji, np.: "Jeśli nie przestaniesz mnie namawiać, zadzwonię do Twoich rodziców, a przy okazji powiadomię nauczyciela".
    • etap czwarty - powiadomienie osób trzecich, reprezentujących prawo.

Sekwencja jedenasta:

  1. Dyskusja na lekcji na temat: "Jakie są skutki braku asertywności i ulegania namowom do picia alkoholu (brania narkotyków, palenia papierosów)?"
    Głosy uczniów:
    • tracenie zdolność do uczenia się, zapamiętywania i logicznego rozumowania, co może przeszkadzać w dalszej edukacji i karierze zawodowej;
    • zahamowanie rozwoju emocjonalny i opóźnienie dojrzewanie; nastawiając się na doraźne i natychmiastowe przyjemności, nie można nauczyć się dojrzałych i skutecznych sposobów radzenia sobie ze stresem i rozwiązywania problemów życiowych;
    • obniżenie motywacji do osiągania celów życiowych i realizacji znaczących wartości;
    • narażanie się na wypadki, choroby, a nawet śmierć;
    • prędzej czy później popadanie w konflikt z prawem;
    • łatwiej zostać ofiarą przestępstwa;
    • ryzyko zarażenia się chorobami wenerycznymi lub wirusem HIV z powodu przypadkowych stosunków seksualnych (często z pogranicza gwałtu), nierzadko kończących się ciążą.

Sekwencja dwunasta:

  1. Uczniowie na stoiskach (z ustawionych ławek), prezentują swoje zainteresowania (np. różne przedmioty, nagrane wypowiedzi różnych ludzi, fragmenty muzyki, fragmenty ulubionych filmów). Trzy lub cztery osoby przedstawiają "swoje światy" w formie 2-minutowych wystąpień.

Sekwencja trzynasta:

1. Uczniowie losują karteczki z wypisanymi na nich informacjami (ciekawostkami) o szkodliwości palenia papierosów, np. "Palenie jest nazywane samobójstwem w zwolnionym tempie", 'Papierosy są jedynym legalnie sprzedawanym środkiem rakotwórczym w Polsce i na świecie", po czym głośno je odczytują, np. (do wyboru):

Informacje o szkodliwości palenia papierosów

  • Jedna kropla czystej nikotyny wpuszczona do oka królika, powoduje jego śmierć w ciągu kilku sekund.
  • Na całym świecie, co 10 sekund umiera palacz z powodu raka płuc, rozedmy, bronchitu, choroby serca.
  • Więcej ludzi umiera z powodu palenia papierosów, niż - łącznie - z powodu morderstw, wypadków samochodowych, AIDS, przedawkowania heroiny, kokainy, samobójstw, pożarów.
  • W zadymionym powietrzu znajdują się te same trucizny, które znajdowane są w pobliżu wysypiska odpadów toksycznych.
  • Matki, które palą powodują 26.000 rocznie nowych przypadków astmy wśród dzieci.
  • Udział w uszkodzeniu płodu ma również ojciec dziecka, jeśli pali w miesiącach poprzedzających zapłodnienie.
  • 70% palącej młodzieży chce rzucić palenie. Niestety, jak sami twierdzą nie mogą, gdyż nie wiedzą jak.
  • 70% młodzieży żałuje, że zaczęła palić.
  • Paląc papierosy zwiększasz ryzyko wystąpienia zawału serca i udaru mózgu trzykrotnie.
  • U osób palących znacznie częściej niż u niepalących dochodzi do konieczności amputacji nóg (z powodu miażdżycy tętnic kończyn dolnych).
  • Papierosy mogą być źródłem impotencji u mężczyzn i zaburzeń płodności u kobiet. Palenie zwiększa ryzyko wystąpienia powikłań w czasie stosowania doustnych środków antykoncepcyjnych.
  • U kobiety palącej w czasie ciąży, mogą wystąpić zaburzenia w rozwoju płodu i w następstwie częstsze zgony noworodków
  • Nie daj się nabrać na papierosy "light" lub "ultra-light". Badania naukowe wykazują, że palenie ich nie zmniejsza ryzyka wystąpienia zawału mięśnia sercowego.
  • Szacuje się, że średnia różnica długości życia między osobami niepalącymi a palaczami wynosi 15 lat.

Sekwencja czternasta:

  1. Uczniowie w grupach czteroosobowych rysują symboliczny wykres przedstawiający dwie drogi radzenia sobie z emocjami - pierwsza za pomocą narkotyków (jest to droga na skróty do uzyskania pożądanego efektu emocjonalnego, która w efekcie prowadzi do degeneracji osobowości, a niekiedy i śmierci fizycznej) i druga polegająca na rozwijaniu osobowości bez "wzmacniaczy" i "usypiaczy", którymi są alkohol i narkotyki (jest to żmudna droga wzrastania emocjonalnego, która prowadzi do coraz pełniejszego przeżywania rzeczywistości).

Sekwencja piętnasta:

  1. Uczniowie przeprowadzają debatę dramową pt. "Uwaga: narkotyki w szkole!", w której podzieleni na siedem zespołów zadaniowych (uczniowie, nauczyciele, rodzice, lekarze, policjanci, duchowni, psychologowie) starają się wskazać możliwości i formy współpracy różnych środowisk szkolnych i pozaszkolnych ze szkołą. Ich planowane działania miałyby służyć stworzeniu projektu profilaktycznego przeciwdziałającego narkomanii w szkole. Prowadzący debatę zapisuje na tablicy zebrane pomysły, tworząc w ten sposób pierwszą część szkolnego pakietu profilaktycznego.