Pakiet Edukacyjny

MDK 2
powrót

Narkotyki to śmierć, czyli uczę się mówić "Nie!" cz. II
Scenariusz lekcji czwartej

Uwagi wstępne

Proponowany moduł lekcyjny koncentruje się wokół problematyki narkomanii w środowisku uczniowskim. Łączy on ze sobą informacje z różnych obszarów wiedzy - medycyny, psychologii i pedagogiki. Dlatego też wymaga dobrego przygotowania w oparciu o wiarygodne źródła podane w bibliografii. Jeden z uczniów opracowuje krótkie wystąpienie na temat historii narkotyków (patrz przypis nr 1).

Cele operacyjne Uczeń:

  • za pomocą barw przedstawia stopień nasilenia emocji pozytywnych i negatywnych w swoim życiu;
  • przedstawia wyniki szkolnych badań dotyczących problemu narkomanii wśród młodzieży;
  • uczestniczy w burzy mózgów dotyczącej skutków zażywania narkotyków;
  • za pomocą symbolicznego wykresu przedstawia dwie drogi radzenia sobie z emocjami;
  • przeprowadza debatę dramową pt. "Uwaga: narkotyki w szkole!", wchodząc w rolę przedstawicieli różnych środowisk związanych ze szkołą;
  • wykonuje serię zadań dramowych ćwiczących asertywność - zdarta płyta, zasłona dymna, kompromis, wypytywanie o strony pozytywne i negatywne;
  • opracowuje schemat tzw. czteroetapowej procedury odmawiania;
  • wskazuje na konsekwencje ludzkiej uległości w różnych sytuacjach (wobec namawiania do spożywania alkoholu, brania narkotyków czy palenia papierosów);
  • rozpisuje katalog zagrożeń związanych ze stosowaniem używek

Środki dydaktyczne

  • kserokopie tekstu informującego o rodzajach narkotyków i skutkach ich zażywania (patrz punkt 3)
  • arkusze szarego papieru, kartki z bloku rysunkowego i flamastry

Przebieg zajęć

  1. Na początku lekcji każdy uczeń na kartce z bloku rysunkowego przy użyciu kolorowych flamastrów wykonuje dowolny rysunek wyrażający stopień nasilenia emocji pozytywnych i negatywnych w jego życiu w ostatnim czasie. Barwy ciepłe mają oznaczać radość, ufność, życzliwość, zadowolenie itp.; zimne - ból, agresję, rozgoryczenie; czerń - zniechęcenie do życia, biel - zobojętnienie, znudzenie.
  2. Nauczyciel informuje o zależności pomiędzy emocjami a zażywaniem narkotyków i spożywaniem alkoholu - każdy powinien mieć świadomość, iż bolesne emocje wraz z brakiem dojrzałości mogą stać powodem sięgnięcia po używki.
  3. Druga grupa ankieterów (patrz lekcja pierwsza) przedstawia wyniki swoich badań dotyczących problemu narkomanii wśród młodzieży.
  4. Uczniowie dostają kserokopie zawierające informacje na temat rodzajów narkotyków i skutków ich zażywania:
    • środki odurzające i uspokajające (opium, morfina, heroina, "kompot", brown sugar, metadon, marihuana, haszysz, olej haszyszowy, THC syntetyczne, barbiturany, benzodiazepiny); środki te zakłócają koordynację ruchową i zmieniają świadomość;
    • środki działające pobudzająco na ośrodkowy układ nerwowy (kokaina, crack [lub rock], amfetamina, Ecstasy [lub Speed], kofeina); niektóre z tych środków traktowane są jako "narkotyki imprezowe"; powodują wzrost niepokoju i aktywności ruchowej, rozdrażnienie i agresywność;
    • środki halucynogenne (LSD, grzyby halucynogenne, środki wziewne, opiaty, sterydy anaboliczne); powodują zmiany w postrzeganiu i odbiorze rzeczywistości (1).

      W celu zwielokrotnienia zysku z nielegalnego handlu zwiększa się masę sprzedawanych narkotyków, stosując domieszki substancji obojętnych. To z kolei wymusza wzmocnienie tak spreparowanego środka innymi substancjami aktywnymi. To powoduje między innymi, że działanie tych środków jest nieprzewidywalne i zarazem bywa nieporównywalnie silniejsze od przewidywanego, a to każdorazowo zagraża nie tylko zdrowiu, ale i życiu. Zażywanie środków psychoaktywnych prowadzi do wytworzenia przymusu ich przyjmowania. W pewnym momencie już nie dążenie do osiągnięcia stanu euforii czy nowych wizji, lecz potworny lęk przed wystąpieniem objawów spowodowanych brakiem w organizmie danego środka wymusza zabiegi zmierzające do jego zdobycia za wszelką cenę. Uzależnienie od środka psychoaktywnego przejawia się zmianą tolerancji - w celu uzyskania takiego samego efektu działania środka trzeba zażywać coraz większe dawki. Nie istnieją narkotyki wolne od ryzyka (2).
  5. Uczniowie na podstawie powyższych informacji metodą burzy mózgów wskazują skutki zażywania narkotyków: zdrowotne, społeczne, moralne.
  6. Nauczyciel wskazuje na to, iż branie narkotyków związane jest z ucieczką przed negatywnymi emocjami, wrogim światem lub pogonią za nieosiągalnym. Środki uspakajające są "ucieczką od", a stymulujące i halucynogenne "ucieczką do".
  7. Uczniowie w grupach czteroosobowych rysują symboliczny wykres przedstawiający dwie drogi radzenia sobie z emocjami - pierwsza za pomocą narkotyków (jest to droga na skróty do uzyskania pożądanego efektu emocjonalnego, która w efekcie prowadzi do degeneracji osobowości, a niekiedy i śmierci fizycznej) i druga polegająca na rozwijaniu osobowości bez "wzmacniaczy" i "usypiaczy", którymi są alkohol i narkotyki (jest to żmudna droga wzrastania emocjonalnego, która prowadzi do coraz pełniejszego przeżywania rzeczywistości).
  8. Uczniowie przeprowadzają debatę dramową pt. "Uwaga: narkotyki w szkole!", w której podzieleni na siedem zespołów zadaniowych (uczniowie, nauczyciele, rodzice, lekarze, policjanci, duchowni, psychologowie) starają się wskazać możliwości i formy współpracy różnych środowisk szkolnych i pozaszkolnych ze szkołą. Ich planowane działania miałyby służyć stworzeniu projektu profilaktycznego przeciwdziałającego narkomanii w szkole.
  9. Prowadzący debatę zapisuje na tablicy zebrane pomysły, tworząc w ten sposób pierwszą część szkolnego pakietu profilaktycznego.
  10. Posługując się powyższą instrukcją, ochotnicy wykonują dramowe ćwiczenie asertywności pt. "Zdarta płyta". Jeden z uczniów wchodzi w rolę dealera narkotykowego, który próbuje nakłonić młodego człowieka do bezpłatnego przyjęcia dawki narkotykowej. Drugi systematycznie powtarza te same argumenty, np. "Nie mam zamiaru używać narkotyków, nie chcę popaść w uzależnienie", "Nie biorę narkotyków. Chcę mieć trzeźwy umysł" itp.
  11. Kolejne zadanie dramowe ma na celu ćwiczenie postaw asertywnych przydatnych w sytuacji, gdy partner naszej rozmowy przejawia wyraźnie niezadowolenie z racji przyjęcia przez nas postawy obronnej. Jeden z uczniów chce koniecznie zmusić drugiego (starszego, mającego 18 lat do zakupu w jego imieniu alkoholu). "Starszy kolega" zadaje mu serię pytań, które mają na celu przewartościowanie postawy "kolegi młodszego" (np.: "Dlaczego uważasz za niewłaściwe, że nie chcę łamać prawa i zakupić dla Ciebie alkoholu?" lub "Czy uważasz, że jest w tym coś złego, że Ci odmawiam?").
  12. Innym wariantem tego ćwiczenia jest tzw. wypytywanie o strony pozytywne. Strategia ta, podobnie jak poprzednia, polega na zadawaniu pytań partnerowi interakcji. Pozwala na unikanie presji ze strony partnera, jednocześnie zmusza go do udowodnienia pozytywnych aspektów planowanego przedsięwzięcia (np. "Co dobrego wyniknie z tego, że kupię w Twoim imieniu alkohol?", "Co pozytywnego widzisz w tym, że ulegnę Ci i kupię dla Ciebie alkohol?")
  13. Uczniowie opracowują schemat tzw. czteroetapowej procedury działania w przypadku nieskuteczności odmowy (namawiający nie rezygnuje ze swojego zamysłu). Nauczyciel omawia, a uczniowie przedstawiają go na schemacie:
    • etap pierwszy - zdecydowana odmowa z użyciem argumentu prawnego, np.: "Nie chcę i nie mogą kupować alkoholu, ponieważ jestem nieletni. Tego zabrania prawo".
    • etap drugi - powtórna odmowa z odwołaniem się do uczuć, które przeżywamy, np.: "Nie kupuję i piję alkoholu, wiem, że taka postawa raniłaby moich rodziców".
    • etap trzeci - odwołanie się do różnych instytucji, np.: "Jeśli nie przestaniesz mnie namawiać, zadzwonię do Twoich rodziców, a przy okazji powiadomię nauczyciela".
    • etap czwarty - powiadomienie osób trzecich, reprezentujących prawo.
  14. Na zakończenie lekcji uczniowie wskazują na konsekwencje uległości (w sytuacjach, gdy jest na nich wywierana presja, by stosowali używki), po czym rozpisują katalog zagrożeń rozpoczynający się od słów - "Jeśli nie będziesz przyjmował postaw asertywnych i ulegał namowom do picia alkoholu (brania narkotyków, palenia papierosów) to...", np.:
    • stracisz zdolność do uczenia się, zapamiętywania i logicznego rozumowania, co może przeszkodzić Ci w dalszej edukacji i karierze zawodowej;
    • zahamujesz swój rozwój emocjonalny i opóźnisz własne dojrzewanie; nastawiając się na doraźne i natychmiastowe przyjemności, nie nauczysz się dojrzałych i skutecznych sposobów radzenia sobie ze stresem i rozwiązywania problemów życiowych;
    • obniżysz motywację do osiągania celów życiowych i realizacji znaczących wartości;
    • narażasz się na wypadki, choroby, a nawet śmierć;
    • prędzej czy później popadniesz w konflikt z prawem;
    • łatwiej możesz stać się ofiarą przestępstwa;
    • ryzykujesz, że zarazisz się chorobami wenerycznymi lub wirusem HIV z powodu przypadkowych stosunków seksualnych (często z pogranicza gwałtu), nierzadko kończących się ciążą (3).

Praca domowa

Przynieś na następne zajęcia z cyklu poświęconego profilaktyce uzależnień przedmioty lub informacje, które pomogą Twoim kolegom poznać Twój świat, który jest dla Ciebie ciekawy i fascynujący.

 

1) W tym celu można np. wykorzystać materiały zawarte we wspomnianym w przypisie nr 1 podręczniku Juczyńskiego.
2) Na podstawie Z. Juczyński, dz. cyt., s. 106-107.
3) Na podstawie Nasze dzieci i alkohol. Poradnik dla rodziców, [w:] www.parpa.pl