Pakiet Edukacyjny

MDK 2
powrót

Moda na niepalenie, czyli uczę się mówić "Nie!" cz. I
Scenariusz lekcji trzeciej

Uwagi wstępne

Lekcja ta ma na celu promowanie zdrowego stylu życia i profilaktyki nikotynizmu. Wybrani uczniowie przygotowują przed lekcją nagranie głosów tzw. starych palaczy (mogą to być wypowiedzi np. propagujące palenie - uzyska się w ten sposób efekt groteskowy), inni na arkuszu szarego papieru wypisują niektóre substancje zawarte w dymie papierosowym (patrz np. załącznik nr 1), jeszcze inni, także na arkuszu szarego papieru, wypisują choroby związane z paleniem papierosów (patrz np. załącznik nr 2). Nauczyciel przygotowuje karteczki z informacjami na temat szkodliwości palenia (potrzebne do gry dydaktycznej - patrz punkt szósty w przebiegu zajęć oraz załącznik nr 3).

Prezentowane w drugiej części scenariusza ćwiczenia mają charakter dramowy, dlatego też dobrze, gdy odbywają się w pracowni, w której na środku leży dywan, a ławki ustawione są w kręgu. Dobrze też, jeśli uczniowie mają możliwość przebrania się oraz korzystania z różnych pomocy i rekwizytów przydatnych w stosowaniu technik dramowych.

Cele operacyjne

Uczeń:

  • emituje nagrane wypowiedzi ludzi od dawna uzależnionych od papierosów;
  • odczytuje składniki dymu papierosowego;
  • rysuje poszczególne części ciała ludzkiego niszczone przez trucizny zawarte w papierosie;
  • zawiesza prace na korytarzu szkolnym;
  • przedstawia wyniki badań dotyczących palenia papierosów wśród rówieśników (patrz lekcja pierwsza);
  • dyskutuje na temat przyczyn sięgania po papierosa przez młodzież oraz sposobom zapobiegania temu zjawisku;
  • przygotowuje i przedstawia krótkie scenki dramowe, pokazujące, w jaki sposób odmawiać przy częstowaniu papierosem;
  • uczestniczy w dyskusji na temat asertywności;
  • wykonuje metaplan, na którym umieszczone są argumenty popierające przyjmowanie postaw asertywnych.

Środki dydaktyczne

  • nagrania głosów tzw. starych palaczy
  • wykaz niektórych składników dymu papierosowego
  • wykaz chorób związanych z paleniem papierosów
  • duże arkusze papieru i flamastry
  • koszyczek oraz karteczki z wypisanymi informacjami na temat szkodliwości palenia
  • rekwizyty przydatne do wchodzenia w rolę przez uczniów
  • duże arkusze papieru i kolorowe flamastry

Przebieg zajęć

  1. Przygotowani wcześniej uczniowie emitują nagrane wypowiedzi tzw. starych palaczy, np. propagujące palenie papierosów. Muszą to być głosy "przepalone", charakterystyczne, przerywane atakami kaszlu (gdyby zaistniały trudności w nagraniu autentycznych palaczy, uczniowie mogą nagrać siebie, na zasadzie ćwiczenia dramowego).
  2. Wybrani przed lekcją uczniowie omawiają wykaz szkodliwych składników dymu papierosowego.
  3. Następnie w widocznym miejscu zostaje zawieszony arkusz papieru z wypisanymi wcześniej przez uczniów chorobami związanymi z paleniem papierosów.
  4. Nauczyciel dzieli uczniów na grupy mające wykonać plakaty przedstawiające schemat ciała człowieka, na którym zamalują na czarno części organizmu niszczone przez trucizny zawarte w papierosie (wargi, język, przełyk, krtań, płuca itd.), a na żółto przebarwione przez nikotynę (np. palce, zęby, skóra na twarzy) (1).
  5. Grupa ankieterów zajmująca się uzależnieniem nikotynowym przedstawia wyniki swoich badań.
  6. Uczniowie losują karteczki z wypisanymi na nich informacjami (ciekawostkami) o szkodliwości palenia papierosów, np. "Palenie jest nazywane samobójstwem w zwolnionym tempie", "Papierosy są jedynym legalnie sprzedawanym środkiem rakotwórczym w Polsce i na świecie" (więcej takich informacji w załączniku nr 3), po czym głośno je odczytują (2).
  7. Nauczyciel inspiruje dyskusję na temat: "Dlaczego młodzi sięgają po papierosa i jak temu zapobiegać?".
  8. Uczniowie w dwuosobowych grupach przygotowują krótkie scenki dramowe pokazujące, w jaki sposób odmawiać przy częstowaniu papierosem, po czym wybrane grupy je przedstawiają.
  9. Następnie ochotnicy wykonują kolejne ćwiczenie - "Zasłona dymna". Jeden z uczniów chce drugiego poczęstować papierosem. Drugi pozornie akceptuje fakt, że jego kolega 1 Prace umieszczają po lekcji na korytarzu szkolnym, tworząc w ten sposób szkolną galerię profilaktyki uzależnień. 2 Karteczki te można później przypiąć lub przykleić do plakatów z galerii (patrz przypis nr 1). jest palaczem, doprowadzając do absurdalnej sytuacji, w której "palacz' sam dostrzega niewłaściwość swojej postawy (np. "Rozumiem, chcesz abym zapalił papierosa narażając w ten sposób siebie i Ciebie na kłopoty, tak?").
  10. Następnie uczniowie metodą burzy mózgów określają sytuacje, podczas których dochodzi do namawiania nieletnich do stosowania używek. Podzieleni na dwuosobowe grupy losują kartkę z zadaniem dotyczącym jednej z sytuacji: namawiania i odmowy spożycia alkoholu, palenia papierosów lub brania narkotyków, i przygotowują krótkie symulacje.
  11. Po prezentacji kilku scenek na forum klasy, nauczyciel przeprowadza z uczniami dyskusję na temat: "Do czego może prowadzić brak asertywności?".
  12. Uczniowie wykonują metaplan, na którym zamieszczają argumenty popierające przyjmowanie postaw asertywnych, np.:
    • obrona swych praw bez uciekania się do agresji,
    • wyrażanie bez lęku uczuć i ocen wobec innych osób,
    • wyrażanie bez nadmiernych emocji i ocen wobec innych osób,
    • przyjmowanie uczuć i ocen innych osób wobec nas bez nadmiernych emocji,
    • wyrażanie oraz negocjowanie swoich praw i oczekiwań wobec innych,
    • racjonalne reagowanie na krytykę i agresję otoczenia,
    • przeciwstawianie się manipulacji.
  13. Następnie uczniowie otrzymuję od nauczyciela instrukcję asertywności: "a) należy być przekonanym o słuszności własnego wyboru w kwestii niestosowania używek; b) należy umieć wyliczyć powody, dla których podjęło się taką decyzję; c) należy wyrazić własne zdanie bez mrugnięcia okiem, zdecydowanie, patrząc namawiającemu prosto w oczy; d) należy tak często informować namawiającego o swojej decyzji, aż to do niego dotrze; e) nie należy przyjmować postawy defensywnej, gdy padają obelgi z powodu odmowy; f) nie należy traktować negatywnych lub irytujących uwag ze strony namawiającego jako osobistego odrzucenia - ale raczej jako wyraz rozczarowania osoby, która sama nie umie sobie odmówić i podejmuje ryzyko popadnięcia w uzależnienie; g) nie należy krytykować osoby namawiającej" (3).

Załącznik nr 1
Skład dymu tytoniowego (4)

Dym składa się z ponad 4000 związków chemicznych, z czego ponad 40 to substancje rakotwórcze, toksyczne, uszkadzające DNA, uszkadzające płód. Oto niektóre substancje zawarte w dymie papierosowym:

  • aceton - rozpuszczalnik, składnik farb i lakierów,
  • amoniak - używany do czyszczenia toalet,
  • arsen - stosowany jako popularna trutka na szczury i inne gryzonie,
  • butan - gaz pędny, stosowany do wyrobu benzyny syntetycznej,
  • chlorek winylu - związek używany do produkcji plastiku,
  • ciała smołowate - odpowiedzialne za powstawanie nowotworów złośliwych u człowieka,
  • cyjanowodór - gaz używany w komorach gazowych do masowego ludobójstwa,
  • fenole - niszczą rzęski nabłonka wyściełającego oskrzela,
  • formaldehyd - związek używany do konserwacji preparatów biologicznych (np. żab),
  • metanol - trucizna, składnik benzyn silnikowych,
  • nikotyna - silna trucizna uzależniająca równie silnie jak kokaina czy heroina; podana dożylnie dawka nikotyny zawarta w jednym papierosie może zabić człowieka,
  • polon - pierwiastek radioaktywny, bardzo toksyczny,
  • tlenek węgla - zmniejsza zawartość tlenu we krwi, składnik spalin, tzw. czad.

Załącznik nr 2
Choroby związane z paleniem (5)

  • rak płuc
  • rak wargi, języka, jamy ustnej, przełyku, krtani
  • rak pęcherza moczowego
  • rak nerki
  • rak trzustki
  • przewlekłe zapalenie oskrzeli
  • gruźlica układu oddechowego
  • nadciśnienie tętnicze
  • zawał mięśnia sercowego i inne choroby serca
  • udar mózgu
  • wrzody żołądka i dwunastnicy
  • przepukliny jelitowe

Załącznik nr 3
Informacje o szkodliwości palenia papierosów (6)

Jedna kropla czystej nikotyny wpuszczona do oka królika, powoduje jego śmierć w ciągu kilku sekund.

  • Na całym świecie, co 10 sekund umiera palacz z powodu raka płuc, rozedmy, bronchitu, choroby serca.
  • Więcej ludzi umiera z powodu palenia papierosów, niż - łącznie - z powodu morderstw, wypadków samochodowych, AIDS, przedawkowania heroiny, kokainy, samobójstw, pożarów.
  • W zadymionym powietrzu znajdują się te same trucizny, które znajdowane są w pobliżu wysypiska odpadów toksycznych.
  • Matki, które palą powodują 26.000 rocznie nowych przypadków astmy wśród dzieci.
  • Udział w uszkodzeniu płodu ma również ojciec dziecka, jeśli pali w miesiącach poprzedzających zapłodnienie.
  • 70% palącej młodzieży chce rzucić palenie. Niestety, jak sami twierdzą nie mogą, gdyż nie wiedzą jak.
  • 70% młodzieży żałuje, że zaczęła palić.
  • Paląc papierosy zwiększasz ryzyko wystąpienia zawału serca i udaru mózgowego trzykrotnie.
  • U osób palących znacznie częściej niż u niepalących dochodzi do konieczności amputacji nóg (z powodu miażdżycy tętnic kończyn dolnych).
  • Papierosy mogą być źródłem impotencji u mężczyzn i zaburzeń płodności u kobiet. Palenie zwiększa ryzyko wystąpienia powikłań w czasie stosowania doustnych środków antykoncepcyjnych.
  • U kobiety palącej w czasie ciąży, mogą wystąpić zaburzenia w rozwoju płodu i w następstwie częstsze zgony noworodków.
  • Nie daj się nabrać na papierosy "light" lub "ultra-light". Badania naukowe wykazują, że palenie ich nie zmniejsza ryzyka wystąpienia zawału mięśnia sercowego.
  • Szacuje się, że średnia różnica długości życia między osobami niepalącymi a palaczami wynosi 15 lat.

1) Prace umieszczają po lekcji na korytarzu szkolnym, tworząc w ten sposób szkolna galerię profilaktyki uzależnień.
2) Karteczki te można później przypiąć lub przykleić do plakatów z galerii (patrz przypis nr 1).
3) Na podstawie R.E. Vogler, W.R. Bartz, Nastolatki i alkohol, przeł. A. Basaj, Warszawa 2002, s. 104-105.
4) Informacje na podstawie: http://niepalimy.w.interia.pl/index.htm
5) Jw.
6) Jw.