Pakiet Edukacyjny

MDK 2
powrót

Elżbieta Żurek

Sławomir Jacek Żurek

 

Zastępcza rzeczywistość

O agresji oraz innych uzależnieniach

Scenariusz lekcji dziewiątej (maj)

Uwagi wstępne

Dobrze, gdyby uczniowie przed lekcją przeczytali reportaż o uzależnieniu od komputera - J. Sidorowicz, M. Olszewski, Tylko czat , "Wysokie obcasy" z 11.12.2004, s. 28-32 (lub www.gazeta.pl/obcasy).

Cele operacyjne

Uczeń:

•  przedstawia wyniki badań dotyczących innych niż alkohol, nikotyna i narkotyki uzależnień i agresji;

•  dyskutuje na temat przyczyn szukania zastępczych rzeczywistości;

•  ustala przykładowe okoliczności mogące wywołać frustracje;

•  przygotowuje i odgrywa scenki dramowe pokazujące, jak można radzić sobie z frustracją nie uciekając od niej.

Środki dydaktyczne

•  tekst Zwiększanie odporności na frustracje dla każdego ucznia (załącznik)

Przebieg zajęć

1. Czwarta grupa ankieterów (patrz scenariusz lekcji pierwszej, punkt 2) przedstawia wyniki badań dotyczących innych uzależnień (np. od telewizji, komputera i internetu, gier komputerowych, hazardu, seksualne).

2. Nauczyciel odczytuje informację na temat uzależnienia od komputera: "Liczba pacjentów z problemem komputerowym narasta, ale na razie nie idą za tym zmiany w systemie leczenia, a przecież taka terapia różni się od leczenia uzależnień od narkotyków czy alkoholu, gdzie kładzie się nacisk przede wszystkim na abstynencję. Tutaj trudno sobie wyobrazić, by nakazać pacjentowi wyrzucenie komputera za okno. Do pewnego momentu skutki psychiczne uzależnienia bardzo przypominają objawy uzależnień chemicznych. Pojawia się bezsenność, rozdrażnienie. Występuje też syndrom odstawienia. Trzeba zdiagnozować przyczynę, bo samo korzystanie z komputera i internetu, nawet szukanie kontaktu przez sieć, trudno jeszcze uznać za uzależnienie. Uzależnienie od komputera nie przynosi tak dramatycznych skutków jak alkoholizm. Niebezpieczeństwo powstaje, jeżeli tworzy się w ten sposób zastępcza rzeczywistość" .

3. Uczniowie na podstawie wyników ankiety, przeczytanego w domu reportażu i podanej przez nauczyciela informacji dyskutują na temat przyczyn bardziej lub mniej uświadomionego (lub też zupełnie nieuświadomionego) szukania zastępczych rzeczywistości.

4. Czwarta grupa ankieterów przedstawia wyniki badań dotyczących agresji.

5. Nauczyciel stwierdza, iż często po alkohol i narkotyki sięga się z powodu niepowodzeń i towarzyszących im frustracji. Zaś używki te, jako substancje chemiczne działające na mózg, mogą powodować nieprzewidywalne reakcje człowieka w danej sytuacji, np. agresja, co może prowadzić do powstania efektu błędnego koła:

 

frustracja --> alkohol (narkotyki) --> agresja --> frustracja --> alkohol (narkotyki) --> itd.

 

6. Uczniowie metodą burzy mózgów ustalają przykładowe okoliczności mogące wywołać frustracje.

7. Następnie dostają tekst Fromma i towarzyszące mu wskazówki dotyczące osiągania odporności na frustrację (załącznik nr 1) i w grupach przygotowują scenki przedstawiające możliwość stawiania czoła frustracjom w konkretnych sytuacjach.

8. Grupy przedstawiają przygotowane scenki.

9. Nauczyciel zachęca uczniów do przeczytania książki, która może pomóc ćwiczyć właściwe (nie przynoszące szkody ani nam, ani innym) reakcje na zdarzenia, których nie akceptujemy: A. Ellis, R. Ch. Tafrate, Jak opanować złość zanim ona opanuje ciebie , przeł. A. Jankowski, Poznań 1999.

Załącznik nr 1

Zwiększanie odporności na frustrację

Uważasz, że to, co cię frustruje, co krzyżuje ci szyki, czy udaremnia plany, nie powinno mieć miejsca, nie powinno istnieć, że nie tylko jest to niesprawiedliwe, ale niesprawiedliwość ta nie może zwyciężyć, że nie możesz jej znieść i że ci, którzy bezprawnie stają ci na drodze i przeszkadzają osiągnąć to, czego pragniesz, są kanaliami, które nie powinny postępować tak, jak bez wątpienia postępują. Warto jest wziąć w tym względzie pod uwagę słowa Ericha Fromma:

Przede wszystkim warto zważyć na podstawowy fakt, że nie można osiągnąć niczego ważnego bez pogodzenia się z możliwością frustracji. Pogląd, zgodnie z którym można się czegokolwiek nauczyć bez wysiłku, to jest bez frustracji, może być dobrym hasłem reklamowym, ale nie jest z całą pewnością prawdziwy w odniesieniu do zdobywania najważniejszych umiejętności. Bez zdolności do godzenia się z frustracją człowiek nigdy nie stałby się tym, kim jest. A czyż codzienne obserwacje nie dowodzą, że ludzie wielokrotnie przeżywają frustrację, nie reagując na nią agresywnie? Tym, co może wywołać agresję i co często ją wywołuje, jest znaczeni , jakie ma frustracja dla danej osoby.

Do tego, co mówi Fromm, dodać trzeba, że dużą odporność na frustrację możesz osiągnąć poprzez:

•  Przyznanie się do tego, że domagasz się, by frustracja nie mogła istnieć.

•  Uświadomienie sobie, że jeśli nie poskromisz tych wymagań, to prawie zawsze będziesz działał na swoją szkodę.

•  Podjęcie stanowczej decyzji wyzbycia się tych wymagań i zastąpienia ich pragnieniem, byś rzadziej doświadczał frustracji .

•  Zdecydowane działanie zgodne z ta decyzją.

A zatem decydujące znaczenie ma twoja filozofia życiowa i nawet, jeśli masz niewielki wpływ na to, co cię frustruje, to z całą pewnością jesteś w stanie zmienić tę filozofię. Rozwój osobowości nie jest skutkiem unikania frustracji, lecz stawiania jej czoła i zaprzestania narzekania na nią.

A. Ellis, R. Ch. Tafrate, Jak opanować złość zanim ona opanuje ciebie ,

przeł. A. Jankowski, Poznań 1999, s. 149-150.

Na podstawie wypowiedzi Serafina Olczaka, specjalisty od terapii uzależnień opublikowanej w: J. Sidorowicz, M. Olszewski, Tylko czat , "Wysokie obcasy" z 11.12.2004, s. 30 (lub www.gazeta.pl/obcasy).