Pakiet Edukacyjny

MDK 2
powrót

Elżbieta Żurek

Sławomir Jacek Żurek

 

"A mnie złości brak trzeźwości!"

Alkohol i medycyna (alkoholizm)

Scenariusz lekcji trzeciej (listopad)

Uwagi wstępne

Najlepiej by lekcja ta została przeprowadzona przez wychowawcę i nauczyciela biologii lub lekarza zajmującego się ludźmi dotkniętymi chorobą alkoholową.

Cele operacyjne

Uczeń:

  • wypisuje na tablicy znane im sytuacje społeczne, którym towarzyszy spożywanie alkoholu;
  • wskazuje powody, dla których ludzie sięgają po pierwszy kieliszek, każdy następny oraz dlaczego się upijają;
  • wymienia fizjologiczne konsekwencje nadmiernego spożywania alkoholu;
  • wypełnia ankietę sondującą pierwsze symptomy choroby alkoholowej;
  • obserwuje przekrojowy schemat układów fizjologicznych człowieka oraz podejmuje próbę opisu skutków działania alkoholu na te układy;
  • generuje pomysły, w jaki sposób propagować profilaktykę alkoholową wśród młodzieży szkolnej;
  • przygotowuje odezwę do swoich rówieśników, w której zawarte będą ostrzeżenia dotyczące nadużywania alkoholu przez małoletnich.
Środki dydaktyczne
  • ankieta sondującą pierwsze symptomy choroby alkoholowej
  • schemat prezentujący różne typy alkoholizmu
  • schemat układów fizjologicznych człowieka (zazwyczaj jest on w szkolnej pracowni biologicznej)
Przebieg zajęć

1. Uczniowie wypisują na tablicy znane im sytuacje społeczne, którym towarzyszy oficjalne lub nieoficjalne spożywanie alkoholu (np. imieniny, uroczystości rodzinne, studniówka, półmetek, święta, sylwester, "parapetówki", zakończenie roku szkolnego, zdane egzaminy), po czym odpowiadają na pytanie: "Dlaczego ludzie sięgają po alkohol w tych sytuacjach i czy należy to ograniczać?".

2. Następnie wskazują powody, dla których młodzi ludzie sięgają po: pierwszy kieliszek (np. z ciekawości, dla przyjemności, zapomnienia, z lęku przed ośmieszeniem, chęci ucieczki przed złym samopoczuciem, dla osiągnięcia stanu euforii, dla zabawy, odprężenia, zapomnienia itd.); każdy następny (np. nie potrafią odmówić, dla towarzystwa, z chęci osiągnięcia jeszcze lepszego stanu samopoczucia) oraz dlaczego się upijają (np. utrata kontroli nad sobą, chęć ucieczki od rzeczywistości, nieradzenie sobie z problemami, brak asertywności).

3. Na podstawie obserwacji innych oraz ewentualnych własnych doświadczeń wymieniają fizjologiczne konsekwencje nadmiernego spożywania alkoholu: nudności, wymioty, zawroty głowy, brak koordynacji ruchowej (chwiejne poruszanie się), złe samopoczucie, utrata świadomości (przejściowa amnezja), stan przygnębienia, agresja, zachowania szaleńcze.

4. Zaproszony na lekcję lekarz (lub wychowawca) informuje o wyróżnionych przez medycynę najczęściej występujących fazach zaburzenia w panowaniu nad sobą:

A. podniecenie (euforia) R B. zmniejszenie sprawności (intelektualnej i ruchowej) R C. utrata świadomości (upojenie alkoholowe).

5. Następnie rozdaje uczniom ankietę sondującą pierwsze symptomy choroby alkoholowej, a uczniowie ją wypełniają (załącznik nr 1) - tylko na swój użytek.

6. Lekarz (lub wychowawca) informuje uczniów o tym, że alkoholizm jest jednostką chorobową oraz, iż istnieją różne typy alkoholizmu (przedstawia je na wcześniej przygotowanym schemacie):

  • treningowy (inna nazwa: zwyczajowy) - występuje u osób, które mają problemy z odmową spożycia alkoholu; może przeobrazić się w inną formę alkoholizmu;
  • kompensacyjny (inna nazwa: neurotyczny) - występuje u osób, które przeżywają stany niepokoju i depresje, i u których występują zachowania agresywne i impulsywne;
  • psychiatryczny (inna nazwa: symptomatyczny) - występuje u osób całkowicie uzależnionych; jest rodzajem choroby psychicznej.

7. Uczniowie obserwują przekrojowy schemat układów fizjologicznych człowieka a lekarz (lub wychowawca) przedstawia, w jaki sposób nadużywanie alkohol wpływa na poszczególne układy, np.:

  • Układ pokarmowy - przewlekłe stany zapalne błon śluzowych jamy ustnej, przełyku, żołądka i dwunastnicy, zaburzenia perystaltyki przełyku i jelit oraz upośledzone wchłanianie prowadzące do powstawania niedoborów pokarmowych, uszkodzenie wątroby, jej stłuszczenie, zapalenie, zwłóknienie, marskość, ostre i przewlekłe zapalenia trzustki oraz związane z nimi uszkodzenia tkanki gruczołowej.
  • Układ krążenia - przewlekłe, intensywne picie alkoholu powoduje schorzenia układu sercowo ­ naczyniowego, takie jak nadciśnienie, kardiomiopatie, arytmie i udary mózgowe.
  • Układ oddechowy - zapalenia błony śluzowej tchawicy i oskrzeli.
  • Układ moczowy - ostra niewydolność nerek, wzrost stężenia kwasu moczowego we krwi.
  • Układ hormonalny - dochodzi do nieprawidłowego wydzielania hormonów.
  • Układ odpornościowy - przewlekłe spożywanie alkoholu hamuje funkcje tego układu, co objawia się zwiększoną wrażliwością na choroby zakaźne, zapalenia płuc, gruźlicę czy raka.
  • Funkcje seksualne - pomimo powszechnej opinii, że alkohol i inne substancje psychoaktywne wpływają korzystnie na wydolność seksualną, często obserwuje się efekt odwrotny. Długotrwałe spożywanie alkoholu prowadzi do osłabienia wydolności seksualnych (np. u mężczyzn do impotencji, zaburzeń wzwodu, opóźnień ejakulacji i osłabienia orgazmu).
  • Układ nerwowy - alkohol wciąga umysł w pułapki. Część umysłu odpowiedzialna za irracjonalno-magiczną stronę funkcjonowania (zanurzoną w świecie fantazji, marzeń i pragnień) pobudza w sposób znaczący, tak, że następuje jej przerost w stosunku do części racjonalnej utrzymującej ścisły kontakt z rzeczywistością. Wówczas to ludzkie zamiary i pragnienia mylą się z rzeczywistymi faktami. Człowiek ulega złudzeniu, że wystarczy nie myśleć o kłopotach, żeby ich nie było. Gdy więc pojawiają się szkody alkoholowe w realnym życiu, w umyśle automatycznie występują zniekształcenia, które z kolei likwidują informacje o szkodliwości picia przy zachowaniu pozorów wolności i logicznego myślenia. W sposób nieświadomy rozwija się uległość umysłu wobec alkoholu. Zaburzenie pojawia się również w życiu uczuciowym człowieka. Częste sięganie po alkohol i picie dużych ilości sprawia, że człowiek zaczyna przyzwyczajać się do nałogowego regulowania swoich uczuć. Ponieważ alkohol jest środkiem uśmierzającym, najmocniej działa, gdy łagodzi przykre stany. Chemiczne uśmierzenie przykrych uczuć tworzy uzależnienie i obniża odporność na cierpienie. Człowiek uczy się, że można przy pomocy alkoholu cierpienie przekształcić w specyficzny rodzaj stanu przyjemnej ulgi. Dlatego dolegliwości fizyczne i psychiczne zamiast odstręczać go od alkoholu skłaniają do dalszego picia. Ludzie po wypiciu alkoholu zachowują się inaczej niż normalnie. Nieraz są to zmiany, które podobają się im samym i ich otoczeniu (na etapie, gdy są rozluźnieni, weseli, otwarci). Niektórzy piją po to, by poczuć się kimś innym niż na co dzień. Jednak gdy człowiek pije często i dużo, zaczyna robić rzeczy, których z pewnością unikałby na trzeźwo. Popełnia błędy i szkodzi innym. Niszczy nawet to, co jest dla niego cenne: ­ rodzinę, pracę, wartości duchowe. Zaczyna dopasowywać swoje życie do okoliczności tworzonych przez alkohol. Nadmierne picie powoduje: zapalenie wielonerwowe,­ polineuropatię, padaczkę alkoholową. Alkohol może prowadzić także do powikłań psychiatrycznych, powodować np. ostre lub przewlekłe psychozy alkoholowe (majaczenie drżenne, ostra halucynoza, przewlekła halucynoza, paranoja i psychoza Korsakowa) oraz inne zaburzenia psychiczne oraz zaburzenia osobowości, takie które utrudniają prawidłowe funkcjonowanie.

8. Nauczyciel, w ramach przygotowania do dyskusji o charakterze dramowym, dzieli uczniów na pięć grup: abstynenci pierwotni (ci, którzy nigdy nie spożywali alkoholu), ­abstynenci wtórni (ci, którzy pili, a teraz powstrzymują się od picia), tzw. konsumenci umiarkowani (ci, którzy spożywają alkohol rzadko i w sposób kontrolowany), ­tzw. konsumenci z grupy podwyższonego ryzyka ­ (spożywają duże ilości alkoholu i czynią to regularnie), anonimowi alkoholicy (ci, którzy już nie piją, bo mają świadomość tego, że są uzależnieni od alkoholu, a także widzą skutki tej choroby). Grupy te zbierają argumenty do debaty na temat propagowania abstynencji wśród młodzieży, a następnie przeprowadzają symulację pt. "A mnie złości brak trzeźwości!".

Załącznik nr 1
  • ­Czy spożywasz napoje alkoholowe pomimo świadomości szkód spowodowanych przez ich nadużywanie we własnym życiu?
  • ­Czy zdarzyło Ci się jednorazowo wypić samodzielnie większe ilość alkoholu (np. pięć dużych piw lub jedno wino czy też ćwiartkę wódki)?
  • Czy zdarza Ci się zaczynać dzień od spożycia alkoholu?
  • Czy spożywasz regularnie (dzień po dniu) dwa piwa lub dwie lampki wina lub kieliszek wódki?
  • Czy jesteś w stanie wyobrazić sobie imprezę towarzyską bez alkoholu?
  • Czy używasz alkoholu ("klinujesz") do usunięcia przykrych skutków poprzedniego picia?
  • ­Czy pijesz alkohol w samotności oraz w sytuacjach, gdy odczuwasz zmęczenie, smutek i cierpienie?
  • ­ Co jest dla Ciebie ważniejsze: spożywanie alkoholu czy Twoje obowiązki szkolne?
  • Czy masz trudności w przypominaniu sobie, co działo się poprzedniego dnia po spożyciu alkoholu?
  • ­Czy zdarzyło Ci się, że uśmierzasz poczucie winy i wyrzuty sumienia za pomocą alkoholu?

Jeżeli człowiek nie potrafi zrezygnować z picia mimo zauważonych symptomów alkoholizmu, należy wnioskować, że jest uzależniony od alkoholu. Wtedy powinien zwrócić się o pomoc do placówki odwykowej i do grup wzajemnej pomocy.