Pakiet Edukacyjny

MDK 2
powrót

Elżbieta Żurek

Sławomir Jacek Żurek

 

Co to jest alkohol?

Scenariusz lekcji drugiej (październik)

Uwagi wstępne

Na tej lekcji uczniowie z grupy pierwszej prezentują wyniki swoich badań (patrz scenariusz lekcji pierwszej). Jeden z uczniów przygotowuje na lekcję krótki (5-10 minutowy) referat na temat historii alkoholu jako trunku (patrz punkt pierwszy przebiegu zajęć). Dobrze by było, gdyby w lekcji wziął udział nauczyciel biologii lub chemii, który zaprezentowałby zasady wchłaniania alkoholu przez ludzki organizm. Lekcja ma charakter informacyjny.

Cele operacyjne

Uczeń:

  • prezentuje krótki (5-10 minutowy) referat na temat historii alkoholu;
  • przedstawia wyniki badań dotyczących spożywania alkoholu przez młodzież;
  • wskazuje trzy argumenty świadczące o tym, iż alkohol jest realnym zagrożeniem dla młodego człowieka;
  • przygotowuje plakat informujący, jakie zagrożenie niesie ze sobą alkohol oraz propagujący abstynencję;
  • urządza w klasie mini-galerię tych plakatów;
  • odszukuje w dostępnych mu źródłach definicję pojęć: alkoholizować się, alkoholizm i zapisuje je na paskach papieru;
  • uczestniczy w dyskusji na temat możliwości propagowania abstynencji wśród swoich rówieśników;
  • pisze list-apel do swoich rówieśników, w którym propaguje wolny od alkoholu zdrowy styl życia.
Środki dydaktyczne
  • wykres przedstawiający zasady wchłaniania alkoholu przez ludzki organizm
  • zaklejone koperty z informacją na temat wpływu alkoholu na ludzki mózg
  • kartony papieru oraz przybory plastyczne konieczne do namalowania plakatu
  • encyklopedie, dostęp do internetu, literatura traktująca o alkoholizmie
  • paski papieru
  • rzutnik i zapisana na folii definicja alkoholu
  • wykres ilustrujący "wędrówkę" alkoholu przez ludzki organizm
Przebieg zajęć

1. Jeden z uczniów prezentuje przygotowany wcześniej referat na temat historii alkoholu jako trunku. W swoim wystąpieniu powinien uwzględnić podłoże kulturowe, a szczególnie mitologiczne (przypisywanie stanu upojenia wywołanego tego typu napojami interwencji boskiej, sakralizacja i rytualizacja ich spożywania; należy przy tym pokazać różnicę pomiędzy funkcjonowaniem alkoholu w kulturze helleńskiej - brak zakazu nadużywania alkoholu oraz judeochrześcijańskiej - wyraźny zakaz nadużywania alkoholu), rozwój upraw winorośli na terenie cesarstwa rzymskiego, odkrycie procesu destylacji w średniowieczu, używanie alkoholu do produkcji lekarstw, masową produkcję alkoholu związaną z procesem industrializacji (wiek XIX i XX), odkrycie przez Pasteura zasady fermentacji, przejście od spożywania zrytualizowanego (świątecznego) do spożywania codzien­nego, (upowszechnio-nego) (1).

2. Grupa pierwsza (alkoholizm) przedstawia wyniki swoich badań dotyczących spożywania alkoholu przez młodzież.

3. Nauczyciel wyświetla za pomocą rzutnika definicję alkoholu, a następnie ją odczytuje, np.:

•  Chemicy i medycy substancję chemiczną uzyskiwaną w procesie fermentacji i destylacji nazywają alkoholem etylowym, w skrócie ETOH (C 2 H 5 OH). Ta substancja chemiczna posiada wyjątkową moc - w bardzo krótkim czasie po zażyciu może zmienić stan psychiczny człowieka. W swej czystej postaci jest to bezbarwny płyn o ostrym i piekącym zapachu, który dość szybko się utlenia i może zapłonąć błękitnym ogniem. Największe stężenie ETOH występuje w spirytusie, zawierającym 95% alkoholu etylowego. ETOH stanowi około 5% zawartości każdego kufla piwa, 12% zawartości każdej lampki wina i 40% każdego kieliszka wódki. Oznacza to, że gdy wypijesz małe piwo (250g), lampkę wina (100g) czy mały kieliszek wódki (25g) to za każdym razem zażywasz tą samą ilość alkoholu etylowego -­ 10g ETOH. To właśnie te10g ETOH powoduje , . Znane dobrze aspekty psychologiczne picia alkoholu są wywoływane oddziaływaniem ETOH na te miejsca w naszym mózgu, które sterują uczuciami ludzkimi. Zawartość czystego alkoholu etylowego w napojach alkoholowych jest liczona w gramach i przeliczana na porcje standardowe:

  • 10 g alkoholu etylowego = 1 porcja standardowa;
  • puszka piwa 0,33 l o mocy 4,4% to 1,45 porcji standardowej;
  • puszka piwa 0,33 l o mocy 5,8% to 1,90 porcji standardowej;
  • puszka piwa 0,33 l o mocy 8,1% to 2,67 porcji standardowej;
  • kieliszek 100 g szampana (wina musującego) 9-12% to 0,9-1,2 porcji standardowej;
  • butelka 0,75 l wina owocowego (gronowego) 9,-12% to 6,75-9 porcji standardowych;
  • kieliszek 50 g nalewki średnio 16% to 0,8 porcji standardowej;
  • lampka 50 g koniaku średnio 40% to 2 porcje standardowe.

4. Zaproszony na lekcję nauczyciel biologii lub chemii (lub wychowawca czy jeden z uczniów) prezentuje na wykresie zasady wchłaniania alkoholu przez ludzki organizm: 1. żołądek - 2. ścianki jelita cienkiego - 3. przenikanie do krwi - 4. rozprowadzanie po całym organizmie za pomocą układu krwionośnego - 5. przenikanie do układu nerwowego - 6. mózg.

Efekty działania alkoholu: stan organizmu na poziomie wątroby stopniowo się pogarsza; tylko mała ilość alkoholu (poniżej 10%) jest eliminowana poprzez wydychane powietrze, mocz i pot. Ilość alkoholu obecna w ludzkim ciele w danym momencie może zostać zmierzona: we krwi ­ (specjalny test mierzący ilość alkoholu w gramach na litr krwi, tzw. alkoholemia) oraz wydychanym powietrzu (specjalny test mierzący ilość alkoholu w miligramach na litr wydychanego powietrzna, tzw. etylotest lub etylometr). Wielkość tego stężenia określa się w promilach. Ilość promili oznacza ilość gramów alkoholu w jednym litrze krwi. Alkohol jest rozkładany w organizmie tylko przez wątrobę. Im więcej pijemy, tym wolniej są neutralizowane kolejne porcje alkoholu. Szybkość rozkładu alkoholu wynosi: u mężczyzn ~ 10-12 g na godzinę, u kobiet ~ 8­-10 g na godzinę. Oznacza to, że w ciągu jednej godziny wątroba "spala" około 1 porcji standardowej alkoholu. Rozkład alkoholu zależy nie tylko od płci, lecz także od sprawności procesu metabolizmu. Nie zależy natomiast od kondycji zdrowotnej organizmu, przyjmowanych leków, napięcia wewnętrznego i okoliczności stresowych. Wszystkie te okoliczności mają wpływ na to, jak czujemy się po alkoholu, ale nie mają wpływu na stężenie alkoholu we krwi (2).

5. Na podstawie uzyskanych informacji każdy uczeń wskazuje jeden argument świadczący o tym, iż alkohol jest realnym zagrożeniem dla rozwijającego się organizmu, kończąc zdanie: "Alkohol jest szkodliwy dla młodego człowieka, ponieważ...".

6. Uczniowie podzieleni na czteroosobowe grupy otrzymują od nauczyciela zaklejone koperty z następującą informacją:

I

ETOH działa na mózg tak jak środek usypiający, jak eter czy chloroform. Jednak usypianie mózgu jest stopniowe i zaczyna się od ośrodków sprawujących kontrolę nad różnymi czynnościami. Osłabienie tej kontroli powoduje chwilowe wyzwolenie niektórych zahamowań i dlatego wypicie pierwszego kieliszka zazwyczaj przeżywane jest jako stan ożywienia, pobudzenia i ekscytacji. Dopiero później ujawnia się prawdziwa natura ETOH prowadząca do uśpienia i zatrzymania kolejnych czynności mózgu, aż w końcu do zatrzymania procesów niezbędnych do życia .

II

Nie trzeba być alkoholikiem by próbować oszukiwać samego siebie. Dla przykładu część chłopców i dziewcząt twierdzi, że według nich piwo nie jest alkoholem i że nie powoduje uzależnień. Tymczasem kufel piwa działa dokładnie tak samo, jak lampka wina czy kieliszek wódki. Badania wykazały, że jeśli ktoś zaczyna później sięgać po piwo czy inne napoje alkoholowe, to cztery razy mniej ryzykuje, że zostanie alkoholikiem, niż wówczas gdy zaczyna inicjację alkoholową w wieku 18 lat. Gdy ktoś sięga po piwo lub inne napoje alkoholowe przed skończeniem 18 roku życia, to może stać się alkoholikiem już po kilku miesiącach (3).

Po jej odczytaniu, wykorzystując także zdobytą wcześniej wiedzę o alkoholu, przygotowują plakaty przestrzegający przed spożywaniem alkoholu przez młodzież oraz propagowanie abstynencji.

7. Następnie przygotowują w klasie mini-galerię tych plakatów, zawieszając wykonane prace na jednej ze ścian.

8. Na końcu lekcji uczniowie za pomocą dostępnych im źródeł (encyklopedii, internetu, zebranej wcześniej literatury) odszukują definicje dwóch pojęć: alkoholizowanie się i alkoholizm, po czym odczytują je, a następnie zapisują na paskach papieru i umieszczają obok wcześniej zawieszonych plakatów.

(1) Informacje na temat historii alkoholu można znaleźć np. w: J. Kinney, G. Leaton, Zrozumieć alkohol , przeł. A. Basaj, A. Bielasik, Warszawa 1996; B.T. Woronowicz, Alkoholizm jest chorobą , Warszawa 1998; "A mnie złości brak trzeźwości" (Gminny Program Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych w Lublinie - GPPiRPA), Lublin 2002.

(2) Więcej informacji w książce: B.T. Woronowicz, Alkoholizm jest chorobą .

(3) M. Dziewiecki, Nowoczesna profilaktyka uzależnień , Kielce 2001, s. 187.