Pakiet Edukacyjny

MDK 2
powrót

Elżbieta Żurek

Sławomir Jacek Żurek

Promujmy profilaktykę pozytywną!

Scenariusz lekcji dziesiątej (1) (czerwiec)

Uwagi wstępne

Poprzednie scenariusze dotyczyły profilaktyki polegającej głównie na informowaniu czym są środki uzależniające i uświadamianiu ich szkodliwości oraz uczeniu postaw asertywnych. Zdajemy sobie sprawę, że taka profilaktyka, choć ważna, jest niewystarczająca. Najważniejsze jest bowiem rozwijanie w młodym człowieku dojrzałej postawy w ogóle wobec życia, a nie tylko wobec uzależniających substancji chemicznych. Ta dojrzałość powinna obejmować wszystkie sfery jego egzystencji (cielesność, seksualność, emocje, myślenie, stosunek do ludzi i ich świata norm i wartości). Chodzi o to, by młodzi ludzie umieli w odpowiedzialny sposób radzić sobie z samym sobą i własnym życiem. Pierwszoplanową rolę powinna odgrywać tu rodzina, szkoła, parafia itp. Siłą rzeczy poniższy scenariusz jedynie sygnalizuje pewne zagadnienia z zakresu dojrzałości.

W ramach przygotowania do lekcji dwóch uczniów powinno opracować scenkę ilustrującą fragment Małego Księcia Antoine Saint-Exupéry'ego - spotkanie Małego Księcia z Pijakiem (rozdział XII).

Cele operacyjne

Uczeń:

  • odgrywa scenkę ilustrującą rozmowę Małego Księcia z Pijakiem;
  • nazywa emocje przeżywane przez Pijaka, a następnie wyraża je w ćwiczeniu dramowym (np. rzeźba);
  • rozrysowuje drzewko decyzyjne, szukając odpowiedzi na pytanie "Jak bohater mógł poradzić sobie ze wstydem spowodowanym piciem?";
  • uczestnicząc w burzy mózgów, ustala i zapisuje na tablicy listę ludzkich pragnień;
  • projektuje i prezentuje piramidę ludzkich pragnień;
  • planuje rozgrywkę pomiędzy człowiekiem a trudnościami życiowymi;
  • nazywa ludzkie słabości i próbuje znaleźć sposoby na zniszczenie ich w zarodku;
  • pisze postulaty skierowane do rodziców i nauczycieli - ewoluuje program profilaktyki uzależnień.
Środki dydaktyczne
  • fragmenty książki Mały Książę (rozdział XII oraz V)
  • rekwizyty i kostiumy do scenki dramowej
  • duże arkusze papieru, kartki z bloku rysunkowego i flamastry
Przebieg zajęć

1. Nauczyciel zawiesza planszę z wyraźnie napisanym tekstem: "Jedyna postawa dojrzała to całkowita abstynencja od alkoholu i papierosów w wieku rozwojowym oraz powstrzymywanie się do końca życia od sięgania po jakiekolwiek substancje narkotyczne", i odczytuje go głośno.

2. Dwóch uczniów odgrywa scenkę ilustrującą rozmowę Małego Księcia z Pijakiem.

3. Następnie wszyscy uczniowie w parach zastanawiają się, jakie emocje przeżywał Pijak, a następnie wyrażają je w ćwiczeniu dramowym (np. rzeźba).

4. Nauczyciel wyjaśnia, że emocje są najbardziej kruchą i wrażliwą sferą ludzkich doznań, nad którą bardzo trudno utrzymać władzę, stąd tak wielu ludzi ucieka się do tzw. pomocy alkoholu, narkotyków czy papierosów (np. żeby zająć ręce w chwili zdenerwowania). Tymczasem emocje można postrzegać jako informatora o tym, co się z nami dzieje, o naszej sytuacji, by móc podejmować odpowiedzialne decyzje.

5. Uczniowie podzieleni na czteroosobowe zespoły rozrysowują drzewko decyzyjne, zastanawiając się, jak zareagował na swoje emocje Pijak (żeby zapomnieć o wstydzie, dalej pił), a jak mógł to zrobić inaczej. W pniu drzewa należy wpisać problem decyzyjny: "Jak bohater mógł poradzić sobie ze wstydem spowodowanym piciem?". Następny poziom to gałęzie dolne, gdzie wpisuje się możliwe rozwiązania problemu (pić dalej albo przestać). Kolejny poziom to gałęzie górne - miejsce rozpisania pozytywnych i negatywnych skutków poszczególnych wariantów rozwiązania problemu (np. skutek pozytywny dalszego picia to chwilowa ulga; skutki negatywne - frustracja, pogarda dla siebie, utrata zdrowia, dalszy wstyd; skutki pozytywne zaprzestania picia - szansa na normalne życie, pozbycie się wstydu, odzyskanie szacunku do siebie; negatywne - przykra reakcja organizmu na brak alkoholu we krwi). Uwaga! Nauczyciel powinien uświadomić uczniom, że samo zaprzestanie picia nie wystarczy. Bohater musi nauczyć się żyć w trzeźwości, uciekając się do pomocy specjalistów (psychologa, duszpasterza, terapeuty).

6. Po zakończonej pracy liderzy grup prezentują jej wyniki.

7. Uczniowie metodą burzy mózgów ustalają i zapisują na tablicy listę ludzkich pragnień. Jest ważne by mogli przy tej okazji odkrywać w sobie głębokie ukryte aspiracje, często przykrywane pragnieniami rozbudzanymi przez ideę łatwego, przyjemnego życia. Pytania: dokąd zmierzam?, jak jest cel i sens mojego życia?, nadają kierunek tym poszukiwaniom.

8. Następnie, w tych samych, co poprzednio grupach, projektują na dużych arkuszach papieru piramidę (ułożoną podstawą do góry), wpisując w nią ludzkie pragnienia od najbardziej materialnych, aż do najgłębszych, najbardziej skrytych (pragnienie miłości, prawdy i wolności). Piramida ma być podzielona na trzy pola (kreskami poziomymi) - uczniowie sami decydują, czym je wypełnią. Na koniec prezentują swoje schematy i porównują ze sobą, po czym podkreślają te potrzeby, które wywoływane są poprzez dominujące w społeczeństwie trendy.

9. Gotowe piramidy odwracane są o 180 stopni, przez co można dostrzec inną perspektywę ludzkich pragnień i dążeń. Może okazać się, że na samym czubku piramidy znajdą się takie wartości, po które warto się wspinać, podejmując nierzadko duży trud.

10. Nauczyciel rysuje na tablicy boisko do gry w piłkę. Po jednej stronie boiska jest gracz - człowiek, po drugiej będą zapisane różne trudności życiowe. Człowiek ma rozegrać mecz, który jest symbolem ludzkiego życia, pełnego zmagania z przeciwnościami. Uczniowie najpierw umieszczają nazwy różnych trudności, na które napotyka w swym życiu człowiek, a następnie wpisują nazwy pomocników, których może sobie dobrać, aby wygrać mecz. Stawką jest szczęśliwe życie - w pełni przeżyte człowieczeństwo. Obok części boiska z graczem można narysować fałszywych pomocników (alkohol, narkotyki, nikotyna), którzy oferują zdradziecką pomoc, mającą na celu osłabić gracza i w efekcie ściągnąć go z boiska.

11. Na końcu zajęć jeden z uczniów odczytuje fragment Małego Księcia opisujący konieczność wyrywania młodych pędów baobabu (rozdział V od słów "Okazało się, że na planecie Małego Księcia..."). Każdy uczeń rysuje na kartce planetę z zaznaczonymi na niej pędami - słabościami, które, nie karczowane, mogą zniszczyć ludzkie życie. Nazywają je i próbują znaleźć sposoby na zniszczenie ich w zarodku.

Ewaluacja rocznego programu profilaktyki uzależnień

Na zakończenie realizowania programu profilaktyki uzależnień uczniowie przygotowują tzw. list do rodziców i nauczycieli pt. "Pomóżcie nam uniknąć uzależnień". Każdy uczeń w dowolnym czasie pisze jeden do trzech postulatów pod adresem rodziców i nauczycieli (np. "okazuj mi ciepło i czułość", "rozmawiaj ze mną i nie unikaj trudnych tematów", "słuchaj mnie uważnie", "interesuj się tym, co robię"; "nie wyśmiewaj mnie i nie kompromituj przed klasą"; "traktuj mnie poważnie" itd.). Kartki z postulatami wrzuca do specjalnie przygotowanej skrzynki, po czym wybrana grupa uczniów redaguje na ich podstawie listy: jeden do rodziców, a drugi do nauczycieli. Pierwszy będzie kolportowany na zebraniu rodziców w nowym roku szkolnym, a drugi na radzie pedagogicznej.

(1) Przy pisaniu scenariusza korzystaliśmy z książki: M. Dziewecki, Nowoczesna profilaktyka uzależnień , Kielce 2001.