ORP Orzeł II

Tadeusz Grzesikowski

Czesław Rudzki

ORP "Orzeł" [292]

Czytelnicy "MSiO" w numerze 2/1998 mieli okazję zapoznać się z konstrukcją i historią powstania okrętów podwodnych projektu 613 (ozn. NATO: "Whiskey"). Polska Marynarka Wojenna dzierżawiła od ZSRR w latach 1962-1965 cztery OP proj. 613: ORP "Orzeł" (II, miał namalowany na obudowie kiosku burtowy znak taktyczny 292), ORP "Sokół" (II,293), ORP "Kondor" (294) oraz ORP "Bielik" (295). W 1965 roku zostały one zakupione i służyły do lat 1983-1988.

Były to okręty lubiane i najdłużej eksploatowane - dzięki pełnemu zaangażowaniu załóg i dowództwa 1 Brygady Okrętów Podwodnych, a następnie dywizjonu Okrętów Podwodnych [BOP zostaje rozformowana z dniem 18.02.1971 r. (zarządzenie Szefa Sztabu Generalnego WP nr 09/Org.), tworzenie dywizjonu OP (dOP) nastąpiło na bazie okrętów podwodnych brygady] . Pływało na nich w okresie 26 lat znacznie ponad tysiąc marynarzy odbywających zasadniczą służbę wojskową (3 lata) lub nadterminową służbę wojskową (5 lat) oraz kadra zawodowa.

Rozpoczynamy od opisu dziejów ORP "Orzeł" (II), pierwszego z okrętów tego projektu przejętego pod polską banderę. W następnych numerach pisma postaramy się zamieścić opisy dziejów innych OP proj. 613 pływających pod polską banderą.

Przygotowanie do przejęcia okrętu

Dnia 14 lipca 1962 roku do ZSRR wyjechała 19-osobowa grupa oficerów i podoficerów w celu przeszkolenia się na okrętach podwodnych proj. 613. W jej skład wchodzili: kpt. mar. Stanisław Lorens, kpt. mar. Zdzisław Głowienka, por. mar. Józef Hodurek, por. mar. Julian Małucki, por. mar. Sławomir Sutowski, por. mar. Piotr Czerwiński, kpt. mar. Feliks Markowski, kmdr ppor. Edward Pyż, kmdr ppor. Stanisław Wielebski, kpt. mar. Zdzisław Piórkowski, st. bosm. Kazimierz Kalski, st. bosm. Leon Forycki, st. bosm. Wacław Czechowski, st. bosm. Grzegorz Brodacki, st. bosm. Stanisław Wybierała, bosman Jerzy Tyszko, bosm. Jerzy Szymański, bosmt Alojzy Kawczyński oraz mat Miron Wojtczak.

W przeciągu trzech miesięcy polscy podwodnicy zostali przeszkoleni w Kronsztadzie i Leningradzie. Zapoznali się tam z budową, wyposażeniem, uzbrojeniem, mechanizmami głównymi i pomocniczymi oraz systemami okrętowymi OP proj. 613, a także przyswoili sobie czynności z zakresu zadań programowych "Przygotowanie okrętu do pływania" oraz "Pływanie nawodne i podwodne OP". Powrót grupy do kraju nastąpił 11 października 1962 roku.

W dniu 12 grudnia 1962 roku dowódca 1 Brygady Okrętów podwodnych (1BOP), kmdr Henryk Pietraszkiewicz, w oparciu o rozkaz d-cy Marynarki Wojennej, wiceadm. Zdzisława Studzińskiego, Nr 047/Org. z dnia 10 grudnia 1962 roku wydał rozkaz dzienny Nr Pf 297 o sformowaniu załogi okrętu podwodnego średniego.

Na dowódcę został wyznaczony kpt. mar. Stanisław Lorens (dotychczasowy d-ca ORP "Kaszub"), który skompletował załogę i do czasu przyjścia okrętu z ZSRR zorganizował szkolenie mające na celu przygotowanie jej do objęcia stanowisk na nowym OP.

Przyszłą załogę przeniesiono na stan nowo formowanego okrętu z innych OP rozkazem dziennym dowódcy 1 BOP Nr Pf 303 z dnia 19 grudnia 1962 roku.

Przybycie okrętu do Gdyni i podniesienie bandery

W dniu 24 grudnia 1962 roku o godz. 08.00 w towarzystwie radzieckiego trałowca i polskiego dużego ścigacza OP wszedł na redę portu Gdynia radziecki okręt podwodny "S-265" o numerze burtowym 181. O godz. 08.30 okręt został wprowadzony do portu wojennego Gdynia-Oksywie. Po zacumowaniu w miejscu postoju Nr 19 wyładowano osiem torped bojowych i rozpoczęto przejmowanie okrętu. Próby w morzu odbyły się 26 grudnia 1962 roku.

Podniesienie bandery Marynarki Wojennej PRL i wcielenie okrętu w jej skład nastąpiło 30 grudnia 1962 roku o godz. 09.00. Zgodnie z zarządzeniem Nr 0154/Org. z dnia 29 grudnia 1962 roku szefa Sztabu Generalnego WP, otrzymany w dzierżawę z ZSRR średni OP, jako okręt II rangi otrzymał nazwę ORP "Orzeł" i burtowy znak taktyczny 292. Nadanie okrętowi podwodnemu nazwy "Orzeł" było nawiązaniem do chlubnych tradycji morskich narodu polskiego. bojowe zasługi pierwszego ORP "Orzeł", który zaginął na wojennym patrolu, miały być patriotycznym przykładem oddania Ojczyźnie dla załogi nowo wcielonego okrętu podwodnego.

W uroczystości podniesienia bandery udział wzięli: szef Sztabu Generalnego WP - gen. broni Jerzy Bordziłowski, d-ca MW - wiceadm. Zdzisław Studziński oraz wyżsi oficerowie Sztabu Głównego MW.

Celem udzielenia pomocy w szkoleniu polskich marynarzy z załogi radzieckiej pozostali: d-ca okrętu - kpt. II rangi Anatol Biengrad, d-ca dz.o. VI - kpt. II rangi Wiktor Klaźnik, d-ca dz.o. III - kpt. lejt. Albert Maksimow, d-ca dz.o. I, IV i V - st. lejt. Michał Nowosadzki (ze względu na ograniczenia w liczbie specjalistów, nawigator mógł nadzorować łączność i środki obserwacji technicznej - przyp. T.G.) oraz podoficerowie Iwanczenko, Sadownikow, Kriwczenko, Bubnow, Borisow, Jemieljanow i Mitin.

Pozostali członkowie okrętu S-265 (nr burtowy 181) o godz. 22.00 w dniu 30 grudnia 1962 roku opuścili port wojenny w Gdyni-Oksywiu na pokładzie radzieckiego trałowca wieczorem i udali się w drogę powrotną do pobliskiego Bałtijska.

Skład pierwszej załogi ORP "Orzeł" (II)

Dowództwo:

d-ca okrętu kpt. mar. Stanisław Lorens

zastępca d-cy okrętu (z.d.o.) por. mar. Józef Węgrzyn

z.d.o. do spraw polit. por. mar. Jerzy Maksymowicz

bosman okrętowy bosm. Jerzy Tyszko

Dział nawigacyjny (dział okrętowy I - dz.o. I):

d-ca dz.o. kpt. mar. Piotr Czerwiński

st. elektryk nawig. mar. Jerzy Terlikowski

Dział broni podwodnej (dz.o. III):

d-ca dz.o. por. mar. Sławomir Sutowski

st. elektryk torp. bomt Alojzy Kawczyński

d-ca grupy torp. st. bosm. Grzegorz Brodacki

d-ca drużyny torp. st. mar. Roman Lewandowski

st. torpedysta mar. Mieczysław Falkowski

torpedysta mar. Andrzej Kowalewski

torpedysta mar. Mirosław Pijanowski

Dział łączności (dz.o. IV):

d-ca gr. radio mat. Roman Czarniawski

st. radiotelegrafista mar. Józef Buczek

radiotelegrafista mar. Mieczysław Kubala

d-ca gr. sygnałowej mat Julian Gacek

st. sygnalista mar. Ryszard Herc

sygnalista mar. Lucjan Jabłoński

Dział obserwacji technicznej (dz.o. V):

d-ca gr. obserw. techn. bosm. Stanisław Wołczyński

d-ca dr. radiolokacji mat. Miron Wojtczak

st. operator mar. Sergiusz Worona

operator mar. Jan Kowalczyk

st. hydroakustyk mar. Zenon Florczak

st. hydroakustyk mar. Wiesław Flak

hydroakustyk mar. Adolf Juszczuk

hydroakustyk mar. Bolesław Stronkowski

Dział elektromechaniczny (dz.o. VI):

d-ca dz.o. - I mech. kpt. mar. Józef Hodurek

d-ca gr. elektromotorowej II mech. por. mar. Julian Małucki

szef działu - d-ca gr. drenażowej st. bosm. Leon Forycki

d-ca gr. motorowej st. bosm. Wacław Czechowski

d-ca dr. motorowej st. mar. Mieczysław Panek

d-ca dr. motorowej mat. Józef Smoleń

st. motorzysta st. mar. Zygmunt Wilusz

st. motorzysta st. mar. Zbigniew Karnacewicz

motorzysta mar. Zdzisław Baran

motorzysta mar. Jerzy Dybizbański

d-ca gr. elektromechanicznej st. bosm. Kazimierz Kalski

d-ca dr. elektromechanicznej st. mar. Władysław Figlus

d-ca dr. elektromechanicznej st. mar. Stanisław Bielecki

st. elektryk mar. Piotr Bysiec

st. elektryk mar. Władysław Nowak

elektryk okrętowy mar. Leopold Niewczas

elektryk okrętowy mar. Ryszard Gralewski

elektryk okrętowy mar. Ryszard Budzko

elektryk okrętowy mar. Longin Kubik

d-ca dr. drenażu st. mar. Alojzy Chmielewski

d-ca dr. drenażu st. mar. Jan Tkocz

st. drenażysta mar. Gerard Newski

st. drenażysta mar. Piotr Stanik

drenażysta mar. Czesław Walaszczyk

drenażysta mar. Lesław Staruszkiewicz

Dział kwatermistrzowski (dz.o. IX):

st. kucharz st. mar. Ryszard Wołkowicz

Razem: 53 ludzi

Przedstawienie okrętu

ORP "Orzeł" (II) został zbudowany w Stoczni Nr 112 "Krasnoje Sormowo" im. A.A. Żdanowa w Gorki (obecnie AO Stocznia "Krasnoje Sormowo" - Niżnij Nowgorod) wg dokumentacji technicznej opracowanej przez biuro konstrukcyjne CKB-18 (obecnie CKB MT "Rubin") i przekazanej do stoczniowego biura konstrukcyjnego SKB-112 "Krasnoje Sormowo" (obecnie CKB "Lazurit").

Okręt miał numer taktyczny S-265 będący nie tylko oznaczeniem ale i nazwą (nr stoczniowy 611). Pierwszą sekcję kadłuba położono na pochylni 27 lipca 1954 roku, a jego wodowanie odbyło się 30 listopada 1954 roku. Próby odbiorcze rozpoczęto 16 czerwca 1955 roku, po czym okręt przekazano marynarce wojennej ZSRR (WMF) w dniu 30 lipca 1955 roku. Opisywany tu okręt miał początkowo fundament pod 57 mm zdwojoną automatyczną armatę SM-24-ZIF (nigdy jej nie zamontowano) oraz 25 mm zdwojoną automatyczną armatę przeciwlotniczą 2M-8 na fundamencie przed obudową kiosku (patrząc w kierunku dzioba). Ostatni średni remont przed przekazaniem okrętu w dzierżawę Polsce przeprowadzono w okresie od 15 września 1961 do 15 grudnia 1962 roku, z dokowaniem od 10 kwietnia do 12 czerwca 1962 roku. Podczas tego remontu okręt gruntownie zmodernizowano. Zmieniono szyb RDP (chrapy - rabota dizielej pod wodoj), zdjęto 25 mm armatę 2M-8, zdemontowano fundamenty pod armaty, przebudowano obudowę kiosku, zabudowano przylgnię komingsu (śluzy ratunkowej) dla dzwonu ratowniczego, usprawniono system szybkiego zanurzenia, wymieniono śruby czteroskrzydłowe na sześcioskrzydłowe (zmniejszyły się obciążenia na skrzydłach, a więc obniżyły się szumy podwodne), zaokrętowano system przeciwpożarowy WPŁ-52 oraz dokonano oceny stanu kadłuba i poddano go konserwacji. Bezpośrednio po stoczniowych próbach odbiorczych okręt podwodny S-265 przybył do Gdyni.

Wachta bojowa - pierwsze pięciolecie służby

Najbliższym zadaniem załogi nowego "Orła" było gruntowne poznanie konstrukcji okrętu, układu pomieszczeń oraz wszystkich technicznych urządzeń i systemów okrętowych. Równolegle z tym należało starannie przygotować okręt do pływania nawodnego i podwodnego, jak również do pomyślnej realizacji pierwszych zadań programowych, nie wyłączając z nich strzelań torpedowych. Z tej więc przyczyny, już od początku 1963 roku, podwodnicy mieli dużo pracy i nauki. Od 2 stycznia 1963 roku przystąpiono do realizacji zadania programowego "Przygotowanie okrętu do pływania". Szkolenie oparto o wiedzę kadry, która odbyła przeszkolenie w ZSRR oraz o dokumentację techniczną okrętu. Praktyczną pomocą w opanowaniu wiedzy służyli specjaliści radzieccy, szczególnie kpt. III rangi Wiktor Klaźnik oraz miczmani Borisow i Bubnow. Zadanie programowe "Przygotowanie okrętu do pływania" przyjął w dniu 18 marca d-ca 1 BOP - kmdr Henryk Pietraszkiewicz wraz ze specjalistami sztabowymi na ocenę ogólną dobrą. Dział okrętowy nawigacyjny (I) i dz.o. obserwacji technicznej (V) oceniono jako bardzo dobre. Oceny dobre uzyskały działy: broni podwodnej (III), łączności (IV), elektromechaniczny (VI), obrona przeciw broni masowego rażenia (OPB-MAR) oraz szkolenie rozpoznawcze. Komisja stwierdziła, ze program szkoleniowy realizowany był właściwie w zakresie zadania programowego, załoga wykazała się praktyczną znajomością okrętu, mechanizmów i systemów okrętowych, jak również umiejętnością utrzymywania i eksploatacji środków mechanicznych i uzbrojenia. Już 19 marca ORP "Orzeł" wyszedł na wody Zatoki Gdańskiej na przerabianie elementów zadania programowego "Pływanie nawodne i podwodne OP". Pierwsze zanurzenia i pływanie podwodne przebiegały sprawnie. Okręt jako pierwszy w Polsce pływał pod chrapami. Poszczególne wyjścia w morze obfitowały w ćwiczenia walki obrony przeciwawaryjnej (OPA), szybkie zanurzenia i strzały z wyrzutni torpedowych. Wyrzutnie torpedowe były przystrzelane na bazie makietami torped. Był to trening dla obsady dz.o. III oraz sprawdzenie sprawności technicznej samych wyrzutni. Z dniem 2 kwietnia 1963 roku, po zakończeniu przeszkolenia załogi ORP "Orzeł" (II), specjaliści radzieccy wyjechali do ZSRR. Zadanie torpedowe okręt zdał na ocenę bardzo dobrą 14 maja. W dniu następnym komisja ze sztabu 1 BOP przyjęła zadanie programowe "Pływanie nawodne i podwodne OP" wystawiając poszczególnym działom następujące oceny: dz.o. I, IV, V i OPBMAR2 - dobrą oraz ocenę bardzo dobrą dla dz.o. III i VI. Ogólną ocenę z zadania komisja ustaliła na dobrą. Kolejne strzelania torpedowe odbyły się 30 maja. Wystrzelone trzy torpedy miały prawidłowy przebieg do celu. Od 4 do 11 czerwca 1963 roku okręt wykonywał zadanie programowe: "Prowadzenie rozpoznania przez OP". Okręt zajął rejon i wyszedł z niego płynąc cały czas pod chrapami. Zadanie wykonano na ocenę bardzo dobrą. W drodze powrotnej "Orzeł" wszedł do portu wojennego Hel dla załadunku ośmiu torped bojowych do dziobowego przedziału torpedowego. W dniu 22 czerwca na nowym "Orle" odbył się uroczysty apel poległych dla uczczenia pamięci zaginięcia ORP "Orzeł" w czasie II wojny światowej. Na apelu - wśród zaproszonych gości - był również były członek załogi pierwszego "Orła", kpt. mar. Feliks Prządak, który pozostał wśród żywych dlatego, że z powodu choroby nie uczestniczył w ostatnim patrolu bojowym okrętu. W okresie od 25 do 27 czerwca okręt wraz z ORP "Ślązak" wziął udział w ćwiczeniach Marynarki Wojennej "Neptun". W czasie ich trwania "Orzeł" wyszedł do ataku i wystrzelił dwie torpedy. Szóstego lipca ORP "Orzeł" wykonywał pokazowe strzelanie torpedowe dwoma torpedami do niszczyciela ORP "Błyskawica". Przebieg torped był prawidłowy, a strzelanie obserwowała delegacja rządowa Węgier. Dziesiątego lipca okręt zwiedziła Sejmowa Komisja Obrony Narodowej. W dniach 15 i 16 lipca okręt na wodach Zatoki Gdańskiej zdał zadania ogniowe na oceny bardzo dobre. Podobną notę okręt uzyskał z zadania programowego "użycie uzbrojenia torpedowego i pokonywanie przeciwdziałania sił OPOP" (=obrony przeciwko okrętom podwodnym). W dniach 23 i 24 lipca w czasie inspekcji Ministerstwa Obrony Narodowej (MON), ORP "Orzeł" wykonał zadanie torpedowe na bardzo dobrze, strzelając jedną torpedę. W okresie od 5 do 17 sierpnia ORP "Orzeł" wyszedł na Morze Północne i zajął tam wyznaczoną pozycję przebywając przez cały czas w zanurzeniu. Na cel okręt był naprowadzany przez radio. "Orzeł" dwukrotnie wykrył i wyszedł do ataku na radziecki krążownik typu "Swierdłow" (proj. 68bis), określając dobrze elementy ruchu celu. Ocena za zadanie - bardzo dobra - stanowiła podstawę do wyróżnienia okrętu przez d-cę Floty Bałtyckiej ZSRR w ramach wydzielonych sił morskich Układu Warszawskiego. Za sprawne wykonanie zadania załodze osobiści podziękował szef Sztabu Generalnego WP gen. broni J. Bordziłowski. W dniach od 28 do 30 sierpnia okręt wykonał zadanie "Działanie pojedynczego OP na komunikacji nieprzyjaciela metodą krążowniczą w ograniczonym rejonie" na ocenę bardzo dobrą. W czasie zadania "Orzeł" wykrył i "zaatakował" trałowiec bazowy. W okresie od 14 do 20 września ORP "Orzeł" wraz z ORP "Sęp" i ORP "Błyskawica" przebywał z wizytą kurtuazyjną w stolicy Danii - Kopenhadze. Zespołem dowodził kmdr H. Pietraszkiewicz. Okręt zacumował 16 września 1963 roku w Kopenhadze przy nadbrzeżu Langeline. W czasie czterodniowego pobytu załoga zwiedziła miasto z jego zabytkami, muzeum broni, marynarki wojennej, browary Tuborg i Carlberg oraz królewską fabrykę porcelany. Załoga uczestniczyła również w spotkaniach z ludnością i duńskimi marynarzami. W drodze powrotnej okręt zmagał się z silnym sztormem. Po powrocie, 1 października "Orzeł" walczył o miano najlepszego okrętu bojowego II rangi i zdobył je za 1963 rok w dniu 27 listopada. Siedemnastego października okręt został wydokowany w Stoczni im. komuny Paryskiej w Gdyni. "Orła" wydokowano po dwóch miesiącach - 17 grudnia - a dalsze prace remontowe były realizowane już w Stoczni Marynarki Wojennej w Gdyni. W pierwszym roku służby pod polską banderą ORP "Orzeł" przebył w położeniu nawodnym 3292,3 Mm oraz w położeniu podwodnym 1366,2 Mm. W tymże 1963 roku wystrzelono z okrętu osiem torped ćwiczebnych.

W 1964 roku nastąpiło na "Orle" wiele zmian kadrowych, tworzono bowiem nową załogę kolejnego polskiego OP proj. 613. Był nim późniejszy ORP "Sokół" (II), noszący burtowy znak taktyczny 293. W tym celu 8 stycznia z okrętu przeniesiono do nowej załogi najlepszych specjalistów służby zasadniczej. Byli to: mat. S. Strzępek, mat S. Wrona, st. mar. R. Lewandowski, st. mar. Cz. Walaszczyk, st. mar. Z. Baran oraz st. mar. W. Flak. Piątego stycznia na ORP Ślązak" przeniesiono st. mar. M. Falkowskiego, zaś z tamtego okrętu do załogi "Orła" przybył mat Erwin Sobik. Zgrzytem było odejście 19 stycznia do więzienia celem odbycia wyroku st. mar. J.W. skazanego wyrokiem Sądu Marynarki Wojennej na okres 6 miesięcy aresztu za udział w bójce ulicznej. Celem kontynuowania studiów w Leningradzie, z dniem 23 stycznia ubył z okrętu por. mar. Sławomir Sutowski - d-ca dz.o. III. Jego obowiązki objął por. mar. Adam Wałach. W związku z formowaniem załogi drugiego OP średniego (r-z sformowania do dnia 28 lutego 1964 r.), d-ca 1 BOP dokonał przeniesień ewidencyjnych załóg wewnątrz Brygady. Od 17 lutego na ORP "Orzeł" zaczęła szkolić się załoga nowego okrętu. Szkolenie załogi przerwano z dniem 18 maja ze względu na konieczność przygotowania okrętu do rejsu na Płn. Atlantyk. W dniu 25 lutego przybył z ORP "Kurp" por. mar. Wiesław Leszczyński, obejmując obowiązki d-cy dz.o. I - nawigacyjnego. Dotychczasowy d-ca dz.o. I - kpt. mar. Piotr Czerwiński z dniem 28 lutego przeniesiony został do nowo formowanej załogi drugiego OP. Również na nowy okręt ubył por. mar. Julian Małucki, dotychczasowy d-ca gr. elektromotorowej (II mechanik). Z dniem 2 marca 1964 roku pełnienie obowiązków d-cy okrętu objął kpt. mar. Ryszard Miecznikowski. Dotychczasowy d-ca, kmdr ppor. S. Lorens udaje się do Leningradu na studia w Akademii MW. Pierwszego maja d-ca 1 BOP w rozkazie Nr Pf 104 za dobre wyniki w wyszkoleniu wyróżnił drużyny dz.o. I i III (d-ca por. mar. A. Wałach), IV (d-ca ppor. mar. Andrzej Woliński), V (d-ca st. bosm. Leon Forycki) oraz VI (d-ca st. bosm. Wacław Czechowski). W okresie od 2 do 18 czerwca 1964 roku ORP "Orzeł" wraz z ORP "Sęp" przebywał w rejsie nawigacyjno-taktycznym na północnym Atlantyku. W czasie tego rejsu przeprowadzono próby zespołowego pływania okrętów w grupie taktycznej. Brał w nim udział d-ca 1 BOP kmdr H. Pietraszkiewicz. był to pierwszy po II wojnie światowej rejs polskich okrętów wojennych na ten akwen. Po powrocie kontynuowano szkolenie załogi drugiego OP średniego. Od 9 do 17 lipca 1964 roku nowa załoga OP przejęła okręt i rozpoczęła pełnienie na nim służby. Ponowne przejęcie ORP "Orzeł" przez załogę nowego OP nastąpiło od 31 sierpnia do 3 września. W lipcu 1964 roku w 1 BOP ogłoszono konkurs na artystyczny zespół okrętowy. Zwyciężył - w dniu 29 lipca - zespół ORP "Orzeł" pod kierunkiem artystycznym ppor. mar. A. Wolińskiego. W dniach od 22 do 24 września okręt wraz z ORP "Sęp" i ORP "Błyskawica" uczestniczył w wizycie kurtuazyjnej w szwedzkim porcie Goteborg. Zespołem okrętów polskich dowodził kmdr H. Pietraszkiewicz. Szczególnie serdecznie witała marynarzy miejscowa Polonia. W październiku 1964 roku nastąpiła wymiana części marynarzy między okrętami. Kolejna wizyta zespołu polskich okrętów w składzie jak wyżej, miała miejsce w Leningradzie w dniach od 5 do 10 listopada.ORP "Orzeł" zakończył rok szkoleniowy mając zaliczone wszystkie zadania ze średnią oceną dobrą. Nie powtórzył jednak swojego sukcesu z roku poprzedniego.

W dniu 14 kwietnia 1965 roku odszedł z ORP "Orzeł" kpt. mar. Józef Węgrzyn. Obowiązki z.d.o objął kpt. mar. Adam Lang. Ubył również z okrętu por. mar. Edward Wróblewski. Na "Orła" przybył i objął obowiązki d-cy grupy elektromotorowej ppor. mar. Roman Swatko. W okresie 15-17 kwietnia z okrętu ubyło do rezerwy 10 podoficerów i marynarzy służby zasadniczej. Ich miejsca objęto w dniu 20 kwietnia, po ukończeniu młodszego kursu pływania podwodnego na ORP "Ślązak" 15 marynarzy. Dla odbycia praktyki, 26 kwietnia na okręt przybyło 9 marynarzy ze szkoły młodszych dowódców. W okresie od 24 kwietnia do 24 czerwca 1965 r. na ORP "Orzeł" szkoliła się nowo sformowana załoga czwartego OP średniego. Ósmego czerwca 1965 roku w 25. rocznicę zaginięcia ORP "Orzeł" na Morzu Północnym, w porcie wojennym Gdynia-Oksywie odbył się uroczysty apel poległych z udziałem całej jednostki, delegacji marynarzy radzieckich oraz rodzin kadry. Honorowym gościem załogi na apelu był kpt. mar. F. Prządak. W dniu 27 czerwca, z okazji 20-lecia Marynarki Wojennej (Ludowej - przyp. red.), ORP "Orzeł" wraz z innymi OP wziął udział w wielkiej paradzie morskiej na redzie Gdyni. W dwa dni później, o godz. 08.00 ORP "Orzeł" (II) i ORP "Sokół" (II) wyszły w rejs na Północny Atlantyk. Zespołem dowodził kmdr H. Pietraszkiewicz, a "Orłem", jego d-ca kpt. mar. R. Miecznikowski. Pogoda podczas rejsu dopisywała. Urządzenia i mechanizmy pracowały poprawnie, a i samopoczucie załóg było wyśmienite. Specjalna redakcja radiowęzła okrętowego relacjonowała każdą przebytą dobę, pogłębiała wiedzę marynarzy przez prelekcje o krajach, wzdłuż których przebiegała trasa rejsu oraz zorganizowała szereg konkursów. niemalże każdego dnia redagowana była przez bosm. okrętowego Jerzego Tyszkę gazetka satyryczno-humorystyczna "Bombelek". Pobyt na odległych akwenach dał podwodniakom sporo korzyści. Umożliwił przede wszystkim zdobycie bogatego doświadczenia i wprawy w długotrwałym obsługiwaniu mechanizmów oraz systemów okrętowych w różnych warunkach pływania nawodnego i podwodnego. Rejs stanowił dla załogi poważną próbę wytrzymałości psychicznej na wszelkie trudy oraz wymagał hartu fizycznego. Dłuższa rozłąka z krajem pozwoliła załodze "opływać się". Rejs atlantycki zakończył się 27 lipca 1965 roku o godz. 11.00. W położeniu podwodnym przebyto 12 dób. W dniu 9 października ORP "Orzeł" zdobył I miejsce w 1 BOP (przed ORP "Sokół") i uzyskał prawo ubiegania się o miano najlepszego okrętu w naszej Marynarce Wojennej. W dniach od 4 do 11 listopada 1965 roku ORP "Orzeł" i ORP "Bielik" wyszły w szkolny rejs nawigacyjny po północnym i południowym Bałtyku. Celem rejsu było doskonalenie długotrwałej obsługi mechanizmów w ruchu w warunkach jesienno-zimowych. Okręt zakończył rok szkoleniowy uzyskując z zadań programowych, zadań ogniowych, wyszkolenia bojowego i w specjalnościach oceny dobre i bardzo dobre. Wielomiesięczny, wzmożony wysiłek całej załogi zaowocował zdobyciem w 1965 roku miana najlepszego okrętu II ranki w marynarce Wojennej (po raz drugi).

Rok 1966 był rokiem remontu średniego trwającego od 2 stycznia do 31 października. Do 8 czerwca remont nadzorował kpt. mar. Ryszard Przybyłek, następnie ppor. mar. Roman Swatko. Równolegle z remontem okrętu prowadzono młodszy kurs pływania podwodnego, po zakończeniu którego ubyło ze składu załogi ośmiu marynarzy. Życie załogi dzieliło się na okres szkolenia, udział w remoncie okrętu, wyrabianie nawyków potrzebnych załogantom oraz wypoczynek. W końcowych dniach kwietnia 1966 roku rozpoczęły się przygotowania do regat. Dowódcą łodzi wyznaczony został st. bosm. J. Tyszko. Skład osady stanowiło ośmiu marynarzy służby zasadniczej. Osada zajęła czołowe miejsce w Mistrzostwach Sportowych Marynarki Wojennej. Na Dzień Marynarki Wojennej d-ca 1 BOP za duży wkład pracy przy remoncie okrętu w Stoczni MW w Gdyni wyróżnił 11 marynarzy. W dniu 18 czerwca na okręt przybyli trzej podoficerowie służby zasadniczej po zakończeniu starszego kursu w Centrum Szkolenia Specjalistów Marynarki Wojenne (CSSMW) w Ustce. Pierwszego października dla pełnienia służby na okręcie przybyło z CSSMW siedmiu marynarzy.

Rozpoczął się nowy rok szkoleniowy 1967. Przed "Orłem" postawiono nowe zadania szkoleniowe. W dniu 27 lutego 1967 roku załogę wzmocnił bosmt zaw. Walenty Leszczyński, który przybył z ORP "Kurp" i objął dowodzenie drużyną sygnalistów. W marcu okręt zaliczył na ocenę dobrą zadanie programowe "Przygotowanie okrętu do pływania". Natomiast w maju ORP "Orzeł" zdał zadanie programowe "Pływanie nawodne i podwodne OP" na ocenę dobrą. Ósmego czerwca odsłonięta zostaje tablica pamiątkowa poświęcona poległym w 1940 roku na ORP "Orzeł". Odlana z mosiądzu tablica przymocowana została na obudowie kiosku, po jego lewej burcie, przed literami napisu "ORZEŁ". Tablicę tę wykonali społecznie st. bosm. Jerzy Tyszko i st. bosm. Wacław Czechowski. W dniu 11 czerwca "Orzeł" wraz z pozostałymi okrętami podwodnymi został postawiony w stan podwyższonej gotowości bojowej w związku z wojną izraelsko-arabską. Otrzymał on zadanie wyjścia na Bałtyk. Po powrocie do portu załoga rozpoczęła przygotowania okrętu do rejsu na Atlantyk. Ów oceaniczny rejs operacyjno-szkoleniowy trwał od 20 lipca do 21 sierpnia 1967 roku. Oprócz "Orła" brały w nim udział bliźniacze okręty podwodne proj. 613: "Sokół", "Kondor" i "Bielik" - cały polski kwartet. W czasie rejsu okręt uczestniczył w ćwiczeniu "Działania OP na liniach komunikacyjnych nieprzyjaciela w rejonie północno-wschodniej części Oceanu Atlantyckiego i Morza Norweskiego metodą zasłon z przebazowaniem do Murmańska" oraz "Forsowanie rubieży OPOP w rejonie Morza Barentsa bronionej przez siły i środki Floty Północnej ZSRR". Cele szkoleniowe zostały osiągnięte a postawione przed okrętem zadania wykonano na ocenę bardzo dobrą. Warunki jakie Dowództwo Floty Północnej stworzyło na forsowanie rubieży przez okręty, po raz pierwszy umożliwiły sprawdzenie umiejętności załogi w warunkach maksymalnie zbliżonych do faktycznych działań bojowych. W tym rejsie ORP "Orzeł" przebył ponad 4600 Mm, z tego w położeniu podwodnym 814 Mm. W dniu 30 grudnia 1967 roku obchodzono piątą rocznicę podniesienia bandery na ORP "Orzeł", Starszy bosman J. Tyszko wykonał na tę okoliczność pamiątkową plakietkę. W okresie pięcioletniej służby okręt przepłynął 31 190,9 Mm, z tego w położeniu nawodnym 25 544 Mm w czasie 3229 godzin i w położeniu podwodnym 5646,9 Mm w czasie 1441 godzin.

Wachta bojowa - kolejne lata służby okrętu

W dniu 25 stycznia 1968 roku ORP "Orzeł" w czasie wyjścia w morze gościł na swym pokładzie filmowców z Wojskowej Wytwórni Filmowej "Czołówka", którzy nakręcili materiał z życia załogi okrętu podwodnego. W okresie od 5 do 9 marca załoga gościła dwóch dziennikarzy z redakcji "Walki Młodych", którzy przygotowywali artykuł o życiu załóg OP. Drugiego kwietnia przybyło z CSSMW 12 marynarzy celem uzupełnienia załogi, z której to dziewięciu ubyło do rezerwy 18 kwietnia. Natomiast 12 kwietnia 1968 roku rozpoczął się remont dokowy okrętu. po remoncie w dniach od 6 do 10 maja ORP "Orzeł" przebywał na morzu dla wykonania zanurzenia głębokościowego na głębokość 170 m. Na Głębi Gotlandzkiej "Orła" zabezpieczał bliźniaczy ORP "Kondor". Po powrocie do portu wojennego Gdynia-Oksywie, w dniach od 11 do 16 maja ORP "Orzeł" przygotowywał się do rejsu operacyjno-szkoleniowego w rejon północno-wschodniej części Atlantyku. W ów rejs ORP "Orzeł" i ORP "Kondor" wyszły 17 maja, by w dniach 6 i 7 czerwca złożyć kolejną wizytę w Murmańsku. Głównym zadaniem okrętów było sforsowanie rubieży przeciw okrętom podwodnym i skryte wejście do portu Murmańsk. Wielkim sukcesem dowódców okrętów: "Kondora" kmdr ppor. Franciszka Wróbla i "Orła" kpt. mar. Ryszarda Miecznikowskiego zakończyło się wykonanie tego zadania. Mimo bowiem ogromnych sił i środków, jakie zostały użyte przez stronę radziecką - polskie okręty podwodne nie zostały wykryte i swobodnie mogły wejść do Głównej Bazy Floty Północnej ZSRR. Powrót z rejsu nastąpił 19 czerwca, po pokonaniu odległości 4873 Mm. ORP "Orzeł" w rejsie do Murmańska miał namalowany na obudowie kiosku burtowy znak taktyczny 317, co wprowadziło w błąd wielu obserwatorów. Autonomiczne (tj. samodzielne, bez zaopatrzenia i asekuracji, zdane wyłącznie na siebie - przyp. red.) rejsy "Orła" stanowiły jedno z największych osiągnięć szkoleniowych tego okrętu, a także jedno z najważniejszych w skali Polskiej Marynarki Wojennej. W dniu 24 lipca powrócił na okręt na stanowisko d-cy działu nawigacyjnego kpt. mar. Wiesław Leszczyński. Natomiast z dniem 26 sierpnia ubywa z okrętu kpt. mar. R. Miecznikowski udając się na studia w ZSRR. Obowiązki d-cy okrętu czasowo objął kpt. mar. Adam Lang. W dniu 14 września z okrętu do sztabu 1 BOP na stanowisko oficera zabezpieczenia chemicznego odchodzi por. mar. Adam Wałach. Na stanowisko d-cy działu broni podwodnej został wyznaczony ppor. mar. Stanisław Stasik. Osiemnastego września obowiązki d-cy okrętu objął kmdr por. Zdzisław Głowienka. W dniu 19 października na ORP "Sokół" przechodzi d-ca działu broni podwodnej ppor. mar. S. Stasik, a na jego miejsce przybywa 15 listopada, po ukończeniu WSMW ppor. mar. Waldemar Wasiak. Natomiast 28 listopada z okrętu ubył do Warsztatu Technicznego 1 BOP - st. bosm. Wacław Czechowski. W 1968 roku ORP "Orzeł" uczestniczył w nagrywaniu epizodów morskich jako niemiecki U-boot U 94 w czasie zdjęć do słynnego serialu filmowego "Czterej pancerni i pies". W okresie całego roku 1968 ORP "Orzeł" przebył 6450 Mm w położeniu nawodnym w czasie 969 godzin oraz 2208 Mm w położeniu podwodnym w czasie 496,5 godzin.

W dniach od 10 do 18 stycznia 1969 roku okręt wykonywał w trudnych warunkach zimowych zadanie programowe "Zespołowe działanie OP". Epizody taktyczne i całość zadania potwierdziły dobre przygotowanie załogi i okrętu do działania na liniach komunikacyjnych przeciwnika w składzie zasłony. Okręt otrzymał za zadanie ocenę bardzo dobrą. W dniach 12 i 13 maja ORP "Orzeł" został poddany kontroli gotowości bojowej z wykonaniem zadania taktycznego "Forsowanie rubieży przeciw OP i rozpoznanie ruchu okrętów w Zatoce Gdańskiej". Okręt otrzymał ocenę bardzo dobrą. w Okresie od 14 czerwca do 3 lipca trwał remont dokowy okrętu. Zanurzenia głębokościowe przed wyjściem w rejs autonomiczny przeprowadzono w dniach 31 lipca i 1 sierpnia. Próby te wykonano na Głębi Gotlandzkiej. Pierwsza próba zanurzenia na głębokość 75 m i następna na 80 m potwierdziła szczelność kadłuba i sprawność mechanizmów okrętowych. Siódmego sierpnia obowiązki d-cy grupy drenażowej przejął bosm. Jerzy Wiśniewski, natomiast obowiązki d-cy gr. torpedowej - st. mat Zdzisław Gołębiowski. W okresie od 14 sierpnia do 11 września 1969 roku ORP "Orzeł" przebywał w oceanicznym rejsie autonomicznym. Okręt wykonał następujące zadania taktyczne:

•  prowadził ciągłe rozpoznanie w rejonie podejść do baz morskich Holly Loch (Szkocja) i Londonderry (Płn. Irlandia) oraz działalności NATO na Morzu Bałtyckim, Morzu Północnym i północno-wschodniej części Atlantyku;

•  działał na komunikacjach nieprzyjaciela;

•  realizował elementy zadań programowych "Pływanie nawodne i podwodne OP" oraz "Użycie uzbrojenia i pokonywanie przeciwdziałania sił OPOP".

W trakcie wspomnianego rejsu ORP "Orzeł" przebył ok. 4000 Mm, z tego w położeniu podwodnym 500 Mm w czasie ok. 230 godzin. Załoga okrętu potwierdziła wysoki stopień wyszkolenia, a urządzenia i systemy okrętowe pracowały niezawodnie. Rejs i wykonanie zadań oceniono na bardzo dobrze. W dniach od 23 do 26 września okręt wziął udział w ćwiczeniach "ODRA-NYSA-69", uczestnicząc w operacji przeciwdesantowej. ORP "Orzeł" wykrył, rozpoznał i dwukrotnie "atakował" wyznaczone cele. Należy podkreślić postawę załogi, która po powrocie z rejsu atlantyckiego, w ciągu 10 dni odtworzyła gotowość bojową okrętu, by uczestniczyć w kolejnych ćwiczeniach. W dniu 22 listopada obowiązki d-cy okrętu objął kmdr ppor. Adam Lang. W 1969 roku okręt przebył w położeniu nawodnym 6439,7 Mm w czasie 1111,5 godzin oraz w położeniu podwodnym 1635,8 Mm w czasie 664,5 godzin.

W dniach od 21 do 25 stycznia 1970 roku ORP "Orzeł" wykonywał zadanie programowe "Prowadzenie rozpoznania przez OP" na otwartym morzu. Załoga pogłębiła praktycznie prowadzenie ciągłego rozpoznania systemami kolejnych zmian na wyznaczonych pozycjach. Okręt prowadził rozpoznanie poza strefą operacyjną Marynarki Wojennej na podejściach do Zatoki Hano (Szwecja rejon Karlskrony) oraz w rejonie poligonu morskiego. działania okrętu oceniono na bardzo dobrze. W ostatnim dniu stycznia ubył z okrętu bosm. Roman Czarniawski odchodząc do Wyższej Szkoły Oficerskiej Szkoły Łączności (WOS Łączności) w Zegrzu pod Warszawą. W dniach od 4 do 11 marca okręt wykonał zadanie programowe "Działanie OP na komunikacjach nieprzyjaciela metodą pozycyjną i manewrową w rejonie Południowego Bałtyku" na ocenę bardzo dobrą. Nie wykonano pozorowanych ataków torpedowych ze względu na brak zabezpieczenia (okrętu-celu) oraz z powodu niekorzystnej sytuacji lodowej. Dwunastego marca z okrętu ubywa do sztabu 1 BOP bosm. sztab. Stanisław Wołczyński. Pierwszego kwietnia 1970 roku okręt został postawiony do remontu głównego, który miał trwać do 29 grudnia 1970 roku. Po odbyciu trzyletniej służby wojskowej, w dniu 10 kwietnia ubywa do rezerwy ze składu osobowego załogi "Orła" ośmiu marynarzy. W dniu 22 czerwca przedstawiciele załogi okrętu brali udział w uroczystości nadania Technikum Elektrycznemu w Wejherowie imienia "Bohaterskiej Załogi ORP Orzeł ". W gmachu Technikum na honorowym miejscu umieszczono model jednostki, tablice i pamiątkowe napisy. W lipcu okręt został zadokowany. Dzięki wysiłkowi załogi remont dokowy zakończono 31 lipca, o pięć dni wcześniej, co dało ok. 65 tys. zł oszczędności. W dniu 22 sierpnia stanowisko z.d.o. objął por. mar. Włodzimierz Młynarczyk. W październiku 1970 roku nastąpiło sporo zmian kadrowych. W dniu 29 października na okręt przybyli z WSMW: ppor. mar. Edward Olewiński i ppor. mar. Wiesław Rawski. natomiast 31 października z okrętu odszedł por. mar. Roman Swatko, przeniesiony na ORP "Kondor". W okresie do kwietnia 1970 roku okręt przebywał w położeniu nawodnym 922 Mm w czasie 130 godz. oraz w położeniu podwodnym 546 Mm w czasie 212,3 godziny.

Remont główny zakończył się 27 lutego 1971 roku. Załoga szkoliła się do wykonania zadania programowego "Przygotowanie OP do pływania". Zadanie zaliczono 7 kwietnia na ocenę dobrą.

W dniach od 4 do 8 maja okręt wziął udział w zgrupowaniu okrętów na redzie 3 Flotylli Okrętów (3 FO). Czternastego maja ORP "Orzeł" zdał zadanie programowe "Pływanie nawodne i podwodne OP", a 30 maja okręt uczestniczył w zgrupowaniu okrętów Marynarki Wojennej "REDA". Ósmego czerwca okręt uczestniczył w ćwiczeniach "NEPTUN-71" Dziesiątego czerwca obowiązki d-cy dz.o.VI - elektromechanicznego - objął por. mar. Bogumił Sówka. W 31. rocznicę zaginięcia ORP "Orzeł", 18 czerwca 1971 roku odbył się na okręcie uroczysty apel poległych z udziałem zaproszonych gości i delegacji. Natomiast 23 czerwca zdano na ocenę bardzo dobrą zadanie "Użycie uzbrojenia i pokonywanie przeciwdziałania sił OPOP". W okresie od 2 sierpnia do 14 października okręt przebywał w Stoczni MW w Gdyni w remoncie dokowym. Czwartego października ubywa z okrętu bosm. sztab. Jerzy Tyszko, a obowiązki bosmana okrętowego objął bosm. Walenty Leszczyński. Natomiast 9 października obowiązki szefa grupy elektromotorowej przyjął bosmt zaw. Stanisław Lubaszka. Z dniem 11 grudnia przybywa na okręt obejmując stanowisko z.d.o. ds. politycznych kmdr ppor. Wojciech Grzybowski. W 1971 roku okręt przebył 2405 Mm w położeniu nawodnym w czasie 406 godzin oraz 796 Mm w czasie 229 godzin w położeniu podwodnym.

W nowym roku 1972 pierwsze zadanie programowe "Pływanie nawodne i podwodne OP" ORP "Orzeł" zdał na ocenę dobrą w dniu 15 lutego. W dniu 19 marca 1972 roku cała załoga okrętu brała udział w wyborach do Sejmu. Czternastego kwietnia z CSSMW przybyło celem uzupełnienia załogi dziewięciu marynarzy, zaś do rezerwy odeszło ośmiu marynarzy. W okresie od 31 maja do 5 czerwca okręt brał udział w ćwiczeniach flot sojuszniczych "BAŁTYK-72". Po ćwiczeniach, w dniach od 22 czerwca do 27 lipca, okręt przeszedł remont dokowy w Stoczni MW w Gdyni. W dniu 25 września okręt wykonywał zadnia w morzu w czasie inspekcji MON. Szóstego października załoga i okręt zostały poddane przeglądowi przez Komisję 3 FO w ramach konkursu na najlepszy okręt w Marynarce Wojenne. komisja uznała 10 października "Orła" jako Przodujący Okręt MW na rok 1972. W jego historii był to już trzeci tytuł Przodującego Okrętu Marynarki Wojennej. W dniach od 5 do 10 grudnia ORP "Orzeł" odbył rejs nawigacyjny z wejściem do Szczecina. Przy tej okazji przewieziono pocztę okrętową z okolicznościowym datownikiem "ORP Orzeł - X lat w służbie Ojczyzny". Rok 1972 zamknął się przebyciem przez okręt 1413,4 Mm w czasie 367 godzin w położeniu podwodnym oraz 2128,9 Mm w czasie 595 godzin w położeniu nawodnym.

Dziesiątą rocznicę podniesienia bandery obchodzono na "Orle" 13 stycznia 1973 roku. Na uroczystość przybyli: dowództwo dywizjonu Okrętów Podwodnych (dOP), kmdr ppor. rez. F. Prządak, przedstawiciele i delegacje z Technikum Elektrycznego z Wejherowa, Kuratorium Okręgu Szkolnego Gdańsk i z okrętów. Dnia 27 stycznia delegacja okrętu w osobach kmdra por. A. Langa, bosm. S. Lubaszki i bosm. Z. Gołębiowskiego uczestniczyła w Obornikach Wlkp. w uroczystości nadania ulicy imienia Edwarda Leśniaka, członka bohaterskiej załogi ORP "Orzeł". Społeczeństwo Obornik czcząc pamięć mieszkańca swego miasta, jednocześnie złożyło hołd tym wszystkim, którzy oddali życie za Ojczyznę i podkreśliło więzi, jakie łączą ludność Wielkopolski z morskimi tradycjami naszego narodu.

Na skutek zużycia kadłuba - a trzeba tu przypomnieć, że od wcielenia okrętu do służby w marynarce wojennej ZSRR minęło 17,5 roku - zostaje ograniczona głębokość zanurzenia "Orła" ze 170 do 120 metrów. Potwierdzał to rozkaz d-cy 3 FO Nr 14 z dnia 17 stycznia 1973 roku. W dniu 21 lutego okręt zdał zadanie programowe "Pływanie nawodne i podwodne OP" na najwyższą ocenę w dywizjonie OP - 4,18. Szóstego kwietnia ubył do rezerwy z.d.o. ds. politycznych kmdr ppor. Wojciech Grzybowski. Jego obowiązki objął ppor. mar. Wiesław Rawski. Natomiast 12 kwietnia do rezerwy odeszła z okrętu grupa 12 marynarzy, zaś celem pełnienia służby na jego pokładzie przybyło ośmiu marynarzy. Egzaminacyjne zadania ogniowe z faktycznym użyciem uzbrojenia (strzelano torpedą ćwiczebną) zrealizowano pomyślnie 10 maja. W dniu 16 maja okręt został postawiony na dok w Stoczni MW. Przeprowadzono naprawy urządzeń, systemów i mechanizmów, zaś kadłub poddano konserwacji. Z dniem 28 sierpnia ubył z okrętu, na studia w ZSRR por. mar. Bogumił Sówka. Obowiązki d-cy dz.o. VI przejął por. mar. Aleksy Cwalina. W dniu 26 września odszedł z okrętu na kurs chorążych st. bosm. Stanisław Jackiewicz. natomiast 16 października ubyło do rezerwy po odbyciu trzyletniej zasadniczej służbie wojskowej pięciu marynarzy. Po ukończeniu nauki w WSMW, na okręt przybyli 13 listopada w celu pełnienia zawodowej służby wojskowej: ppor. mar. Józef Walczak na d-cę dz.o. I, ppor. mar. Marek Matysiewicz na d-cę dz.o. IV i V oraz ppor. mar. Wiesław Wszołek na d-cę gr. ruchu (tak nazwano teraz personel siłowni - przyp. red.). Z okrętu ubyli: 26 listopada st. bosm. Jerzy Sztormowski, zaś 7 grudnia kpt. mar. Wiesław Leszczyński, oficer pełniący przez wiele lat służbę na stanowisku d-cy dz.o. I - nawigacyjnego.Przebiegi w Mm za rok 1973 nie są niestety znane.

Obchody 11. rocznicy podniesienia bandery na ORP "Orzeł" w dniu 12 stycznia 1974 roku były połączone z podpisaniem aktu objęcia patronatu nad okrętem przez Warszawskie Przedsiębiorstwo Konstrukcji Stalowych i Urządzeń Przemysłowych "Mostostal". Z tej okazji odbyło się wyjście okrętu w morze z delegacją "Mostostalu" I Technikum Elektrycznego w Wejherowie, przejście i zacumowanie na Westerplatte, przejście na poligon morski oraz chrzest podwodny dla gości. Szóstego marca okręt zdał na ocenę dobrą zadanie programowe "Pływanie nawodne i podwodne OP". Remont dokowy w Stoczni MW w Gdyni okręt rozpoczął 22 kwietnia, a zakończył 24 maja. Po remoncie w dniach od 4 do 13 lipca ORP "Orzeł" zdaje zadanie programowe "Prowadzenie rozpoznania przez OP". Jednocześnie zabezpiecza realizację telewizyjnego filmu dokumentacyjnego na temat życia załóg okrętów podwodnych. Z kolei w dniach od 4 do 13 września odbyły się ćwiczenia sił morskich państw Układu Warszawskiego "FALA-74". ORP "Orzeł" został uznany za najlepszy okręt na Bałtyku w klasie okrętów podwodnych w ramach flot zaprzyjaźnionych. W dniu 24 września, po ukończeniu Szkoły Chorążych Marynarki Wojennej, na okręt powrócił chor. mar. Stanisław Jackiewicz, jednocześnie z "Orła" do WSMW odszedł ppor. mar. W. Wszoek. Natomiast 30 września ubył z okrętu, przechodząc na ORP "Kondor", dotychczasowy z.d.o. kpt. mar. Włodzimierz Młynarczyk. Stanowisko po nim obejmuje por. mar. Edward Olewiński. W okresie od 1 do 11 października ORP "Orzeł" uczestniczył w rejsie przyjaźni do NRD, cumując od 5 do 9 października w Rostocku. Dzień Wojska Polskiego, przypadający wówczas 12 października, załoga obchodziła uroczyście. W obchodach żołnierskiego święta brały udział również instytucje współpracujące z dywizjonem i z okrętami. W okolicznościowych rozkazach, z załogi ORP "Orzeł" zostali wyróżnieni: kmdr por. Adam Lang - Medalem XXX-lecia PRL, bosmt Henryk Borkowski i bosmt Wojciech Trybalski - awansami do stopnia bosmana oraz st. mar. Ryszard Perkowski - awansem na mata. Szesnastego października nastąpiła kolejna zmiana wachty - po trzyletniej zasadniczej służbie wojskowej do rezerwy odeszło ośmiu marynarzy. Na ich miejsce z CSSMW przybyło czterech marynarzy. W dniu 27 listopada ubywa z okrętu na ORP "Kondor" bosm. Zbigniew Herrmann. Rok 1974 okręt zamknął wykonaniem wszystkich zadań programowych, specjalnych i szkolenia ogólno-wojskowego na średnią ocenę 4,30. Strzelania torpedowe wykonano na ocenę dobrą i bardzo dobrą. Okręt przebył w położeniu nawodnym 3242 Mm w czasie 603 godzin oraz w położeniu podwodnym 1238 Mm w czasie 403 godzin.

Kolejny rok 1975 rozpoczął się od postawienia okrętu w dniu 2 stycznia do Stoczni MW na remont średni. Dwunastą rocznicę podniesienia bandery obchodzono 11 stycznia. Odczytano okolicznościowy rozkaz z wyróżnieniami dla najlepszych członków załogi. Wieczorem zespół artystyczny okrętu wystąpił na wieczornicy bawiąc nie tylko kolegów z pokładu, ale także zaproszonych gości z Technikum Elektrycznego w Wejherowie oraz przedstawicieli warszawskiego "Mostostalu". Załoga otrzymała w darze od tego zakładu kolorowy telewizor. W dniach od 22 do 26 stycznia na zaproszenie Dyrekcji i Rady Zakładowej "Mostostalu" przebywała w Warszawie pięcioosobowa delegacja załogi na czele z d-cą okrętu. Jej pobyt zbiegł się w czasie z obchodami rocznicy wyzwolenia Warszawy. Spotkano się z pracownikami "Mostostalu" i innych zakładów przemysłowych, z Komendą Garnizonu oraz prezydentem miasta. Od 22 lutego do 2 marca na zaproszenie organizacji młodzieżowej "Mostostalu", na obozie wypoczynkowym w Szklarskiej Porębie przebywało dwóch marynarzy z załogi "Orła". Dziesiątego marca dla pełnienia służby z CSSMW przybyło na okręt sześciu marynarzy. Natomiast pięć dni później ubyło do rezerwy dwóch marynarzy. Ósmego kwietnia z kolei odeszło do rezerwy ośmiu marynarzy. Więź między załogami ORP "Orzeł" i "Mostostalu" zacieśniała się. Od 30 kwietnia do 3 maja na zaproszenie pracowników "Mostostalu" gościła w Warszawie delegacja pod kierownictwem por. mar. Edwarda Olewińskiego. Składała się ona z dwóch oficerów, dwóch podoficerów zawodowych i czterech marynarzy. Zwiedzano patronacki zakład i zabytki Warszawy. Trzeciego maja powrócił z ORP "Kondor" bosm. Z. Herrmann. Objął on stanowisko szefa dz.o. VI - elektromechanicznego. W dniu 22 lipca 1975 roku za osiągnięte rezultaty w czasie szkolenia okrętów na redzie oraz ćwiczeń "POSEJDON-75" d-ca dOP wyróżnił załogę okrętu, zaś jego d-ca - kmdr por. Adam Lang - został udekorowany Medalem XXX-lecia Marynarki Wojennej. Dziewiątego sierpnia ORP "Orzeł" opuścił Stocznię MW w Gdyni po remoncie średnim. Rozpoczynają się prace uzupełniające oraz szkolenie do zdawania zadania programowego "Przygotowanie okrętu do pływania". W październiku nastąpiły na okręcie przemieszczenia kadrowe. Piętnastego tego miesiąca po odbyciu trzyletniej zasadniczej służby wojskowej do rezerwy odeszło z "Orła" pięciu marynarzy. Następnego dnia załogę okrętu uzupełniło 13 marynarzy. W dniu 18 października ubył na ORP "Bielik" bosmt Ryszard Perkowski, zaś z ORP "Sokół" przybyli 22 tego miesiąca bosm. Leszek Maj (objął stanowisko d-cy gr. drenażowej) oraz dwóch podoficerów służby zasadniczej. Zadanie programowe "Pływanie nawodne OP" załoga zdała 20 grudnia. Uzyskano ocenę dobrą. Najlepszą ocenę - 4,45 - otrzymał dz.o. IV i V, zaś pozostałe dz.o. dostały: I - 4,18, III - 4,11, VI - 4,02 i IX - 4,00. W materiałach archiwalnych brak jest przebiegów okrętu w Mm na rok 1975.

Nadszedł rok 1976, a z nim zdawanie 30 stycznia zadania programowego "Pływanie nawodne i podwodne OP". Załoga wykazała odporność psychiczną na trudy długotrwałego pływania pod wodą. uzyskano średnią ocenę 4,12.Kolejne zadanie programowe zdawano od 3 do 11 lutego w znacznie trudniejszych warunkach meteorologicznych niż poprzednie. Natomiast od 16 do 23 lutego ORP "Orzeł" zdaje zadanie programowe "Działanie zespołowe OP". Było ono związane z prowadzeniem rozpoznania przez okręt będący w długotrwałym położeniu podwodnym. Za osiągnięcie bardzo dobrych wyników w czasie zdawania zadań programowych ośmiu marynarzy awansowano do stopnia starszego marynarza. Po zdaniu zadań ORP "Orzeł" uczestniczył w dniach od 1 do 3 marca w zabezpieczeniu ćwiczeń okrętów ZOP Ludowej Marynarki NRD (Volksmarine), po czym skierowano go na remont średni. W dniu 21 marca załoga brała udział w kolejnych wyborach do Sejmu i Wojewódzkiej Rady Narodowej. Dwunastego kwietnia odeszło do rezerwy ośmiu marynarzy, zaś na uzupełnienie stanu załogi przybyło z CSSMW siedmiu nowych marynarzy. W dniu 27 maja 1976 roku nastąpiła zmiana na stanowisku d-cy okrętu. Z ORP "Bielik" przybył kpt. mar. Henryk Kula, który przejął obowiązki dowodzenia okrętem od kmdra por. A. Langa. Piętnastego czerwca ORP "Orzeł" został postawiony na dok Stoczni MW celem przeglądu i konserwacji kadłuba. W ostatnim dniu czerwca z "Orła" na okręt szkolny ORP "Gryf" odszedł bosm. Stanisław Lubaszka. Jego stanowisko - d-cy grupy elektryków okrętowych objął przybyły z ORP "Sokół" bosmt Ryszard Pinkiewicz. Zadanie programowe "Pływanie nawodne i podwodne OP" załoga zdaje 27 sierpnia na ocenę dobrą. Dwunastego października przybyło na okręt ośmiu marynarzy, natomiast po trzech dniach odchodzi do rezerwy czterech marynarzy. Do końca roku załoga okrętu intensywnie ćwiczy, bowiem nie zadowoliła jej ocena z wykonania zadania. W 1976 roku okręt przebył 4296,4 Mm w położeniu nawodnym w czasie 564,4 godzin oraz w położeniu podwodnym 1541,3 Mm w czasie 470,8 godzin. Okręt stał na kotwicy 362 godziny oraz zanurzył się 127 razy.

Pierwsze zadanie programowe "Zespołowe działanie OP" w 1977 roku okręt wykonał od 30 stycznia do 5 lutego. Zadanie wykazało dobrą odporność członków załogi na trudy długotrwałego pływania pod wodą. Kolejne zadanie, jakie ORP "Orzeł" wykonał w dniach od 10 do 19 lutego to "Prowadzenie rozpoznania przez OP". Rozpoznanie prowadzone z położenia podwodnego zostało uwieńczone sukcesem. Ósmego kwietnia odchodzi do rezerwy czterech marynarzy, zaś uzupełnieniem załogi jest przybycie 12 kwietnia sześciu marynarzy z CSSMW. W dniu 30 maja okręt zostaje przekazany do Stoczni MW celem remontu dokowego. Po remoncie ORP "Orzeł" wykonuje kolejne zadania. Dziesiątego września 1977 roku przybył z ORP "Kondor" ppor. mar. Ryszard Latos obejmując dowodzenie dz.o. I. Podsumowanie roku 1977 daje okrętowi przodownictwo i miano najlepszego okrętu bojowego Marynarki Wojennej. Uzyskał je w rocznicę XV-lecia podniesienia bandery.

Załoga postanowiła w 1978 roku jeszcze bardziej zintensyfikować szkolenie, aby uzyskać jak najlepsze wyniki. Z zadań programowych "Pływanie nawodne i podwodne OP" okręt otrzymał ocenę 4,13, "Użycie uzbrojenia i pokonywanie przeciwdziałania sił OPOP" ocenę 4,57, a "Prowadzenie rozpoznania przez OP" oceniono na 4,30. Okręt brał też udział w ćwiczeniach "LATO-78" uzyskując ocenę bardzo dobrą. Dzień 12 października zamknął uroczyste obchody 35-lecia Ludowego Wojska Polskiego. Załoga okrętu uczestniczyła we wszystkich imprezach towarzyszących temu wojskowemu świętu. Nie znane są przebiegi w roku 1978.

Rok 1979 rozpoczął się remontem średnim okrętu. już 9 stycznia ORP "Orzeł" został postawiony w Stoczni MW. Dziesiątego czerwca okręt dokowano celem remontu i konserwacji części podwodnej kadłuba. Okręt zszedł z doku 5 lipca, by dalej kontynuować remont średni. Szóstego sierpnia odszedł do rezerwy d-ca okrętu kmdr ppor. Henryk Kula. Jego obowiązki czasowo pełnił por. mar. Ryszard Jamro, a z.d.o. - por. mar. Ryszard Latos. Dziewiątego października odszedł z okrętu d-ca dz.o. VI - kpt. mar. Aleksy Cwalina. Nowym d-cą tego działu został por. mar. Janusz Stawiarski, zaś obowiązki d-cy gr. ruchu - por. mar. Ireneusz Ćwiklak. Dwunastego października obowiązki d-cy okrętu objął zgodnie z rozkazem d-cy 3FO kpt. mar. Edward Olewiński. Remont średni okrętu zakończono 19 października i po przeprowadzeniu go na stałe miejsce postoju w porcie wojennym Gdynia-Oksywie został przygotowany do kampanii morskiej 1980 roku. Czwartego grudnia 1979 roku okręt zdał zadanie programowe "Przygotowanie okrętu do pływania" na ocenę dobrą. Poszczególne działy okrętowe otrzymały następujące oceny: dz.o. I - 4,55, dz.o. III - 3,80, dz.o. IV i V - 3,47, dz.o. VI - 3,63 i dz.o. IX - 3,75.

Od początku 1980 roku załoga "Orła" intensywnie się szkoliła. W marcu okręt skierowano do Stoczni MW celem przeprowadzenia konserwacji zbiorników balastowych i ich armatury. Po remoncie dokowym załadowano na okręt ponownie torpedy oraz dokonano przystrzelenia wyrzutni makietą torpedy w basenie portowym. Jedenastego kwietnia ubyło do rezerwy po trzyletniej służbie czterech marynarzy. Ich miejsce uzupełniło czterech innych marynarzy. Szesnastego czerwca załoga okrętu gościła na pokładzie pierwszego polskiego pilota-kosmonautę - ppłka pil. Mirosława Hermaszewskiego. W czerwcu okręt zdał zadanie programowe "Pływanie nawodne i podwodne OP" na ocenę dobrą. W lipcu odszedł do rezerwy po 19-letniej służbie na okrętach podwodnych szef gr. motorowej - st. bosm. sztab. Stanisław Strzępek. Jednocześnie obowiązki d-cy br. torpedowej objął bosmt Ryszard Maćkowski. W czasie obchodów Święta WP w październiku podsumowano współzawodnictwo w specjalnościach wojskowych. Dział broni podwodnej dowodzony przez por. mar. Andrzeja Biegalskiego uzyskał miano przodującego działu w dywizjonie OP. Na wyższe stopnie wojskowe zostali awansowani: na kmdra por. Kazimierz Darski, na kpt. mar. Ryszard Jamro, na st. bosm. Jan Wieczorkowski i na bosm. Marian Wysiadłowski. Do rezerwy odeszło czterech marynarzy, zaś dla uzupełnienia stanu załogi przybyło z CSSMW pięciu marynarzy. Czternastego października harcerze ze Szczepu im. ORP "Orzeł" przy Zespole Szkół Mechanicznych im. inż. T. Wendy w Gdyni złożyli na pokładzie okrętu uroczyste przyrzeczenie. W tymże również dniu obowiązki d-cy dr. żywnościowej objął bosmt Marek Śrubkowski. W październiku ORP "Orzeł" brał udział w 14-dniowych ćwiczeniach zabezpieczających siły zwalczania okrętów podwodnych Ludowej Marynarki NRD. Na jego pokładzie przebywali niemieccy rozjemcy ćwiczeń. Dnia 24 października okręt wykonał zanurzenia głębokościowe na 124 m. Kadłub okazał się szczelny, a mechanizmy pracowały poprawnie. W przedostatnim dniu grudnia 1980 roku wydarzył się wypadek, który na szczęście zakończył się szczęśliwie. Starszy bosman Bogusław Siemianów wychodząc z okrętu stracił przytomność i wpadł pomiędzy dwa okręty. Tylko dzięki szybkiemu i sprawnemu działaniu pełniących na "Orle" służbę - st. bosm. Leszka Maja i st. mar. Władysława Kruchy - życie kolegi zostało uratowane. Obaj załoganci zostali wyróżnieni przez d-cę okrętu urlopem. Źródła milczą o wielkości przebiegów "Orła" w roku 1980.

Rok 1981 załoga rozpoczynała w pełni przygotowana do wykonywania postawionych jej zadań. Kadłub okrętu uległ dalszemu zużyciu, co ograniczyło jego głębokość zanurzenia ze 120 do 100 m. wyniki badań i zalecenia Komisji Technicznej zawarto w rozkazie d-cy 3 FO Nr Pf 8 z dnia 12 stycznia 1981 roku. W okresie od 10 marca do 23 kwietnia odbył się remont dokowy "Orła" w Stoczni MW. W czasie remontu oraz w odtworzeniu gotowości bojowej wyróżniła się duża część załogi. jeden z jej członków - st. mar. Józef Hojnor - zdobył I klasę specjalisty elektryka torpedowego i tytuł Mistrza Marynarki Wojennej, co było szczególnym osiągnięciem wśród marynarzy służby zasadniczej. Dziesiątego kwietnia celem pełnienia służby na okręcie przybyło z CSSMW 11 marynarzy, zaś do rezerwy odeszło sześciu. po remoncie dokowym odszedł do rezerwy d-ca gr. elektryków st. bosm. Ryszard Pinkiewicz. Piętnastego maja obowiązki dz.o. IV-V objął ppor. mar. Kazimierz Piekarski. We wrześniu odszedł z okrętu, aby przejąć stanowisko z.d.o. na ORP "Kondor", por. mar. Ryszard Latos. W jesiennej sesji egzaminacyjnej bosm. Władysław Król zdobył I klasę specjalności motorzysty okrętowego, a bosmt Henryk Gajewski został mistrzem 3FO w specjalności elektryk torpedowy. Dziewiętnastego września ORP "Orzeł" wziął udział w promocji absolwentów WSMW na Westerplatte. Zadanie programowe "Działanie zespołowe OP" zaliczyła załoga na ocenę bardzo dobrą. Po odbyciu trzyletniej zasadniczej służby wojskowej odeszło z "Orła" do rezerwy pięciu marynarzy, w tym wspomniany już mat. Józef Hojnar. Na ich miejsce przybyło sześciu marynarzy. Wysokie oceny jakie uzyskiwał ORP "Orzeł" za wykonywanie zadań programowych sprawiły, że Komisja Współzawodnictwa przyznała mu miano Przodującego Okrętu w klasie okrętów podwodnych za 1981 rok. Dowództwo zwycięskiej załogi stanowili: d.o. - kpt. mar. Edward Olewiński, z.d.o. - kpt. mar. Ryszard Jamro, z.d.o. ds. polit. - ppor. mar. Kazimierz Piekarski oraz bosman okrętowy (b.o.) - st. bosm. Jan Wieczorkowski. Również pierwsze miejsce i miano przodującego działu okrętowego na szczeblu dywizjonu OP przypadło dla działu nawigacyjnego ORP "Orzeł" w składzie: por. mar. Ryszard Latos i elektryk nawigacyjny - bosm. Henryk Nojman. Po wprowadzeniu stanu wojennego w dniu 13 grudnia 1981 roku z części załogi powołano Grupę Interwencyjną, której zadaniem miało być zabezpieczenie obiektów wojskowych. Grupa składała się z jednego oficera, trzech podoficerów i siedmiu marynarzy.

Nowy rok szkoleniowy 1982 załoga rozpoczęła w niezmiernie trudnych i złożonych warunkach. Wynikały one ze stanu wojennego, ale mimo tego postanowiono zadania wykonywać nie gorzej niż w 1981 roku oraz utrzymać I miejsce w dOP. Czternastego stycznia na apel władz państwowych załoga zebrała 3450 zł i przekazała na konto społecznego komitetu pomocy dotkniętym klęską powodzi w woj. płockim. Dnia 27 stycznia na okręt przybył i objął stanowisko d-cy br. torpedowej - bosm. sztab. Andrzej Kowalczyk. Osiemnastego lutego ubył do WSMW - d-ca dz.o. VI - por. mar. Janusz Stawiarski. Jego obowiązki przejął por. mar. Ireneusz Ćwiklak. W okresie od 26 lutego do 14 kwietnia okręt przebywał w remoncie dokowym w Stoczni MW. W dniu 27 kwietnia odeszło do rezerwy ośmiu marynarzy, zaś na okręt przybyło 10 innych marynarzy celem odbycia zasadniczej służby wojskowej. W okresie od 31 maja do 4 czerwca ORP "Orzeł" przebywał w morzu wykonując zadania w ramach Zjednoczonej Eskadry Układu Warszawskiego na Bałtyku. Działania okrętu zostały wysoko ocenione przez przełożonych. Dwunastego maja na okręt przybył ppor. mar. Wiesław Wilk, obejmując dowodzenie gr. elektromotorową. Natomiast 18 września na okręt przybył ppor. mar. Gerard Marek (dziś jako kmdr ppor. jest d-cą nowego "Orła" proj. 887 - przyp. red.), wyznaczony na stanowisko nawigatora. W dniu 22 września celem pełnienia dalszej służby wojskowej przybyło z CSSMW 10 marynarzy. Z dniem 16 października odeszło z okrętu do rezerwy trzech marynarzy. Rzetelne przygotowania do zadań programowych i ogniowych oraz zaangażowanie załogi w ich wykonywaniu sprawiło, że na Dzień WP w październiku ORP "Orzeł" został uznany za najlepszy okręt podwodny w swej klasie za rok 1982. Natomiast najlepszymi działami okrętowymi w dOP zostały z "Orła": dz.o. I ppor. mar. K. Piekarskiego, dz.o. III por. mar. A. Biegalskiego, dz.o. VI por. mar. I. Ćwiklaka i dz.o. IX bosmta M. Śrubkowskiego. Z okazji zdobycia przez ORP "Orzeł" miana Przodującego Okrętu za rok 1982 nagrodzeni awansem na kolejny wyższy stopień wojskowy zostali: kpt. mar. E. Olewiński, ppor. mar. Z. Kasprzak, ppor. mar. K. Piekarski i ppor. mar. W. Wilk. Natomiast na chor. mar. awansował dt. bosm. J. Wieczorkowski, na st. bosm. W. Król i H. Nojman, na bosm. - bosmanmaci Alfred Gulski i Henryk Gajewski.

Nadszedł rok 1983 - ostatni rok służby okrętu pod polską banderą. Piątego kwietnia przybył na okręt z ORP "Kondor" kpt. mar. T. Latos i objął dowodzenie ORP "Orzeł", przejmując je od kmdra ppor. E. Olewińskiego. Do późnej jesieni walczy o prymat wśród okrętów podwodnych, jednak stan techniczny okrętu pogarsza się i zgodnie z rozkazem dowódcy Marynarki Wojennej Nr 0132 z dnia 30 grudnia 1983 r. ORP "Orzeł" kończy służbę w składzie Polskiej Marynarki Wojennej. W zimowy dzień, 30 grudnia 1983 roku stanęli na zbiórce na nabrzeżu, do którego zacumowany był ORP "Orzeł", podwodniacy z dywizjonu OP wraz z jego dowództwem. Przybyli również poprzedni dowódcy okrętu, oficerowie i podoficerowie, którzy przez wiele lat stanowili trzon załogi ORP "Orzeł", a także wielu zaproszonych gości. Po odczytaniu rozkazu dowódcy dOP nr Pf 266/83 z 30 grudnia 1983 roku, w którym wskazywał on na miejsce i rolę jaką ORP "Orzeł" (II) spełniał w historii Polskiej Marynarki Wojennej i który przywołał na jego pokład wszystkich imiennych i bezimiennych twórców osiągnięć szkoleniowych i wychowawczych z 21-letniej służby pod biało-czerwoną banderą, padła komenda: "Banderę Marynarki Wojennej Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej na ORP "Orzeł" - opuścić". Czynności tej dokonał przedstawiciel załogi, kmdr por. Ryszard Staszak, d-ca dz.o. VI - I mechanik. W asyście pocztu sztandarowego flotylli została ona odprowadzona do sali tradycji 3 FO. Tam też wręczono byłemu d-cy zespołu OP kontradm. Henrykowi Pietraszkiewiczowi model wycofanego właśnie ze służby "Orła", a oficerom, którzy w minionym okresie pełnili na nim zaszczytną i trudną służbę - symboliczne jego bandery. Okręt stał w basenie portu wojennego Gdynia-Oksywie już bez bandery. Załoga demontowała sprawne urządzenia, mechanizmy i części, przeznaczając je na rezerwę naprawczą pozostałych OP dywizjonu. Szesnastego kwietnia 1984 roku 12 członków załogi "Orła" weszło w skład załogi ORP "Kondor". W całym okresie swej 21-letniej działalności pod polską banderą załoga wykonywała wiele odpowiedzialnych zadań operacyjno-taktycznych, ogniowych i specjalnych. Okręt czterokrotnie - w latach 1963, 1965, 1972 i 1977 - zdobywał miano Przodującego Okrętu Marynarki Wojennej. Sześciokrotnie uczestniczył w długotrwałych rejsach atlantyckich. Przebywał m.in. na Atlantyku, Morzy Północnym, Morzy Norweskim i Morzu Barentsa. W 1974 roku został uznany za najlepszy okręt podwodny podczas wspólnych ćwiczeń sojuszniczych flot Układu Warszawskiego. W okresie swej służby pod polską banderą ORP "Orzeł" przebył łącznie około 90 tys. Mm, z tego ok. 30 tys. w zanurzeniu. Przebywał w morzu 15 tys. godzin, z tego 2,5 tys. w położeniu podwodnym. Zanurzył się 1500 razy.

koniec zasłużonego okrętu był smutny. W 1986 roku jego kadłub, pozbawiony kiosku wraz z obudową kołysał się na wodzie w porcie wojennym Gdynia-Oksywie czekając na złomowanie równocześnie z niszczycielem rakietowym ORP "Warszawa". Oba okręty przeholowano do Świnoujścia gdzie zostały pocięte na złom. Niektóre elementy urządzeń, tablicę pamiątkową i litery nazwy okrętu przekazano do Muzeum Marynarki Wojennej.

Skład ostatniej załogi ORP "Orzeł" (II)

Dowództwo:

d-ca okrętu kpt. mar. Ryszard Latos

zastępca d-cy okrętu (z.d.o.) kpt. mar. Andrzej Biegalski

z.d.o. do spraw polit. por. mar. Jerzy Maksymowicz

bosman okrętowy chor. mar. Jerzy Wieczorkowski

Dział nawigacyjny (dział okrętowy I - dz.o. I):

d-ca dz.o. ppor. mar. Gerard Marek

elektryk nawig. st. bosm. Henryk Nojman

Dział broni podwodnej (dz.o. III):

d-ca dz.o. kpt. mar. Andrzej Biegalski *

st. elektryk torp. st. mar. Adam Filip

d-ca grupy torp. i d-ca drużyny torp. bosmt Ryszard Maćkowski

torpedysta st. mar. Zbigniew Stonio

torpedysta st. mar. Hieronim Różyło

torpedysta st. mar. Krzysztof Rysiński

elektryk torpedowy mar. Damian Łyko

Dział łączności (dz.o. IV):

d-ca dz.o. por. mar. Zdzisław Kasprzak

d-ca gr. radio bosm. Tadeusz Strzelczyk

radiotelegrafista st. mar. Bogusław Mochejek

radiotelegrafista mar. Krzysztof Baczyński

d-ca gr. sygnałowej st. bosm. Waldemar Górecki

sygnalista st. mar. Alfred Kępa

sygnalista mar. Jarosław Pielach

Dział obserwacji technicznej (dz.o. V)**:

hydroakustyk st.mar. Paweł Ostaszewski

hydroakustyk mar. Jarosław Ficek

Dział elektromechaniczny (dz.o. VI):

d-ca dz.o. - I mech. kmdr por. Ryszard Staszak

d-ca gr. elektromotorowej II mech. por. mar. Jerzy Szabowisz

d-ca gr. motorowej st. bosm. Władysław Król

d-ca dr. motorowej st. mar. Waldemar Apolinarski

motorzysta st. mar. Grzegorz Gregorz

motorzysta mar. Wojciech Jakielaszek

d-ca gr. elektr. bosm. Marcin Wysiadłowski

elektryk st. mar. Przemysław Lipiak

elektryk mar. Ireneusz Moszczyński

elektryk mar. Brunon Światek

elektryk mar. Marek Kawalec

elektryk mar. Andrzej Dąbkowski

d-ca gr. drenażowej mł. chor. mar. Roman Zieleń

d-ca dr. drenażowej bosm. Alfred Gulski

d-ca dr. drenażowej mat. Dariusz Rudnicki

drenażysta st. mar. Grzegorz Nowak

Dział kwatermistrzowski (dz.o. IX):

st. kucharz mar. Krzysztof Krzymiński

Razem: 38 ludzi

*pełnił on jednocześnie funkcję zastępcy dowódcy okrętu

**niewielka liczba osób w tym dziale świadczy, że okręt nie wychodził z portu i miał załogę szkieletową - przyp. red.

 

Źródło:

Morza statki i okręty nr 5/1998

Opublikowane w Internecie za wiedzą i zgodą Autora tekstu.